Ο ύπνος θεωρείται η στιγμή της ημέρας που αφήνουμε πίσω μας τις υποχρεώσεις, τις σκέψεις και την ένταση της καθημερινότητας. Ωστόσο, για ορισμένους ανθρώπους, η νύχτα δεν είναι πάντα τόσο ήρεμη. Μπορεί να αποκοιμηθούν χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία και, λίγες ώρες αργότερα, να ξυπνήσουν απότομα με την καρδιά τους να χτυπά δυνατά, την αναπνοή τους να έχει επιταχυνθεί και μια έντονη αίσθηση φόβου, χωρίς να γνωρίζουν τι ακριβώς τους έχει συμβεί.

Αυτή η εμπειρία μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτική, κυρίως επειδή εμφανίζεται χωρίς κάποια προφανή αιτία. Δεν έχει προηγηθεί απαραίτητα ένας εφιάλτης, ούτε υπάρχει πάντα κάποια συγκεκριμένη σκέψη που να εξηγεί την αναστάτωση. Κι όμως, ο πανικός μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και κατά τη διάρκεια του ύπνου, μέσα από ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως νυχτερινή κρίση πανικού.

Τι είναι η νυχτερινή κρίση πανικού;

Η νυχτερινή κρίση πανικού είναι ένα ξαφνικό επεισόδιο έντονου φόβου ή δυσφορίας που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια του ύπνου και προκαλεί απότομη αφύπνιση. Το άτομο μπορεί να ξυπνήσει με ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο, δύσπνοια, ζάλη ή ένα αίσθημα ότι χάνει τον έλεγχο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο φόβος είναι τόσο έντονος ώστε να δημιουργείται η εντύπωση ότι πρόκειται να συμβεί κάτι πολύ κακό.

Σε αντίθεση με έναν εφιάλτη, όπου ο φόβος συνδέεται συνήθως με το περιεχόμενο ενός δυσάρεστου ονείρου, η νυχτερινή κρίση πανικού μπορεί να εμφανιστεί χωρίς το άτομο να θυμάται κάποιο όνειρο. Συχνά συμβαίνει κατά τη διάρκεια του ύπνου NREM, ιδιαίτερα στις πρώτες ώρες της νύχτας, αν και η χρονική στιγμή δεν αρκεί από μόνη της για να προσδιορίσει τι έχει συμβεί.

Τα συμπτώματα συνήθως κορυφώνονται μέσα σε λίγα λεπτά και στη συνέχεια αρχίζουν να υποχωρούν. Ωστόσο, η αναστάτωση που αφήνουν πίσω τους μπορεί να διαρκέσει περισσότερο. Αρκετοί άνθρωποι δυσκολεύονται να ξανακοιμηθούν, καθώς φοβούνται ότι το ίδιο επεισόδιο θα επαναληφθεί.

Γιατί εμφανίζεται πανικός ενώ κοιμόμαστε;

Το γεγονός ότι κοιμόμαστε δεν σημαίνει ότι ο εγκέφαλος και το νευρικό μας σύστημα σταματούν να λειτουργούν. Κατά τη διάρκεια του ύπνου συνεχίζονται πολλές διαδικασίες που σχετίζονται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων, τη μνήμη και την αντίδραση του οργανισμού σε εσωτερικά και εξωτερικά ερεθίσματα.

Οι ακριβείς μηχανισμοί που προκαλούν τις νυχτερινές κρίσεις πανικού δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι ειδικοί θεωρούν ότι μπορεί να εμπλέκονται η αυξημένη ευαισθησία του συστήματος που ρυθμίζει την αντίδραση στον φόβο, οι μεταβολές στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος και ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται ορισμένες σωματικές αισθήσεις.

Το άγχος και η παρατεταμένη ψυχολογική πίεση μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση κρίσεων πανικού σε ορισμένους ανθρώπους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν τη μοναδική αιτία. Άλλωστε, μια κρίση πανικού μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και σε μια περίοδο κατά την οποία το άτομο δεν αισθάνεται συνειδητά ιδιαίτερα αγχωμένο.

Εκεί βρίσκεται και μία από τις πιο δύσκολες πλευρές αυτής της εμπειρίας. Όταν δεν μπορείς να συνδέσεις τον φόβο με κάτι συγκεκριμένο, είναι πιθανό να αρχίσεις να ανησυχείς περισσότερο για το ίδιο το σύμπτωμα και για το ενδεχόμενο να εμφανιστεί ξανά.

Όταν αρχίζεις να φοβάσαι τον ίδιο τον ύπνο

Για ορισμένους ανθρώπους, το δυσκολότερο κομμάτι δεν είναι μόνο η κρίση πανικού, αλλά όσα ακολουθούν. Μετά από ένα έντονο νυχτερινό επεισόδιο, μπορεί να εμφανιστεί φόβος για την ώρα του ύπνου, συνεχής παρακολούθηση των σωματικών αισθήσεων ή δυσκολία χαλάρωσης πριν από την κατάκλιση.

Κάποιος που έχει ξυπνήσει με έντονη ταχυκαρδία μπορεί, για παράδειγμα, να αρχίσει να προσέχει υπερβολικά τους χτύπους της καρδιάς του κάθε φορά που ξαπλώνει. Μια φυσιολογική μεταβολή στην αναπνοή ή μια μικρή σωματική ενόχληση μπορεί τότε να ερμηνευτεί ως προειδοποίηση ότι πλησιάζει μια νέα κρίση.

Αυτός ο φόβος της επανάληψης ενδέχεται να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο. Η ανησυχία δυσκολεύει τον ύπνο, η έλλειψη επαρκούς ξεκούρασης μπορεί να αυξήσει την ευαλωτότητα στο άγχος και το άτομο καταλήγει να αντιμετωπίζει τη νύχτα ως μια περίοδο αβεβαιότητας αντί για ξεκούραση.

Η εμφάνιση μιας νυχτερινής κρίσης πανικού, πάντως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έχει διαταραχή πανικού. Η διάγνωση εξαρτάται από τη συχνότητα των επεισοδίων, την παρουσία άλλων συμπτωμάτων και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζεται η καθημερινή λειτουργικότητα.

Τι μπορείς να κάνεις αν ξυπνήσεις με πανικό;

Αν έχεις ήδη αξιολογηθεί από γιατρό και γνωρίζεις ότι βιώνεις κρίσεις πανικού, υπάρχουν ορισμένες πρακτικές που μπορεί να σε βοηθήσουν να διαχειριστείς ένα επεισόδιο. Η προσπάθεια να επαναφέρεις σταδιακά την προσοχή σου στο παρόν, να χαλαρώσεις τους μυς σου και να αφήσεις την αναπνοή σου να αποκτήσει έναν ήρεμο, φυσικό ρυθμό μπορεί να περιορίσει την επιπλέον ένταση.

Δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις να πάρεις υπερβολικά βαθιές ή γρήγορες αναπνοές, καθώς αυτό μπορεί να ενισχύσει τη ζάλη και τη δυσφορία. Αντίθετα, μπορείς να καθίσεις σε μια άνετη θέση, να παρατηρήσεις τα αντικείμενα γύρω σου και να υπενθυμίσεις στον εαυτό σου ότι, εφόσον πρόκειται για μια αναγνωρισμένη κρίση πανικού, τα συμπτώματα συνήθως υποχωρούν.

Σε βάθος χρόνου, η σταθερή ώρα ύπνου, ο περιορισμός της υπερβολικής καφεΐνης και η φροντίδα της ψυχικής υγείας μπορούν να βοηθήσουν στη γενικότερη διαχείριση του άγχους. Όταν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί μία από τις αποτελεσματικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις για τη διαχείριση των κρίσεων πανικού και του φόβου που τις συνοδεύει.

Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μη θεωρείς αυτομάτως ότι κάθε ξαφνικό ξύπνημα με ταχυκαρδία ή δύσπνοια οφείλεται στο άγχος. Η υπνική άπνοια, ορισμένες καρδιακές αρρυθμίες και άλλες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με κρίση πανικού. Γι' αυτό, ιδιαίτερα αν πρόκειται για την πρώτη φορά, αν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται ή αν συνοδεύονται από ασυνήθιστα συμπτώματα, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Έντονος πόνος στο στήθος, σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή ή λιποθυμία απαιτούν άμεση ιατρική βοήθεια.

Η ψυχολογική διάσταση του νυχτερινού πανικού έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή ο φόβος δεν περιορίζεται πάντοτε στα λίγα λεπτά του επεισοδίου. Μπορεί να επηρεάσει την εμπιστοσύνη που νιώθει κάποιος απέναντι στο σώμα του, την αίσθηση ασφάλειας και τελικά τη σχέση του με τον ύπνο. Η αναγνώριση αυτού του μηχανισμού και η κατάλληλη υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν ώστε η ανησυχία για την επόμενη νύχτα να μη γίνει μεγαλύτερο πρόβλημα από το ίδιο το επεισόδιο.

Φωτογραφίες: Pexels

Διαβάστε ακόμα

Το σύνδρομο του Πίτερ Παν: Γιατί κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται να μεγαλώσουν;

Μια σκέψη σε βασανίζει για μέρες; Τι λέει η ψυχολογία για αυτό

Δεν έχεις κανονίσει τίποτα για το ΣΚ; Γιατί η ανάγκη να κάνεις συνεχώς κάτι μπορεί να σε εξαντλεί