Μπορεί να είναι κάτι που είπες σε μια συζήτηση, ένα μήνυμα που έλαβες ή μια κατάσταση που δεν εξελίχθηκε όπως περίμενες. Το γεγονός έχει περάσει, όμως εσύ συνεχίζεις να το σκέφτεσαι.

Επιστρέφεις ξανά και ξανά στις ίδιες λεπτομέρειες, αναρωτιέσαι τι θα μπορούσες να είχες κάνει διαφορετικά και προσπαθείς να βρεις μια απάντηση που, όσο κι αν το αναλύεις, δεν έρχεται.

Αυτή η επαναλαμβανόμενη ενασχόληση με μια σκέψη είναι κάτι που έχει απασχολήσει ιδιαίτερα την ψυχολογία. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποια ψυχική διαταραχή, ωστόσο, όταν γίνεται επίμονη και επηρεάζει την καθημερινότητά σου, αξίζει να καταλάβεις τι μπορεί να βρίσκεται πίσω της.

Γιατί το μυαλό επιστρέφει συνεχώς στην ίδια σκέψη;

Στην ψυχολογία υπάρχει ο όρος rumination, που στα ελληνικά αποδίδεται ως μηρυκασμός σκέψεων. Περιγράφει την τάση να ανακυκλώνουμε επανειλημμένα ένα δυσάρεστο γεγονός, ένα συναίσθημα ή ένα πρόβλημα, χωρίς αυτή η διαδικασία να μας οδηγεί απαραίτητα σε κάποια λύση.

Για παράδειγμα, μπορεί να αναρωτιέσαι επί ώρες γιατί κάποιος σου μίλησε απότομα ή να αναπαράγεις στο μυαλό σου μια συζήτηση, προσπαθώντας να καταλάβεις αν έκανες κάποιο λάθος. Παρότι αισθάνεσαι ότι εξετάζεις το θέμα για να το ξεκαθαρίσεις, συχνά καταλήγεις να κάνεις τις ίδιες ερωτήσεις στον εαυτό σου.

Η διαφορά ανάμεσα στην ουσιαστική σκέψη και στον μηρυκασμό βρίσκεται κυρίως στο αποτέλεσμα. Η πρώτη μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις μια κατάσταση και να αποφασίσεις πώς θα κινηθείς. Ο δεύτερος σε κρατά εγκλωβισμένο στην ίδια ανάλυση, χωρίς να προκύπτει κάτι καινούργιο.

Τι σχέση έχει με το άγχος και την ψυχική υγεία;

Οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές σκέψεις εμφανίζονται συχνά σε περιόδους αυξημένου άγχους, έντονης πίεσης ή συναισθηματικής αναστάτωσης. Μπορεί επίσης να σχετίζονται με την κατάθλιψη, ιδιαίτερα όταν το άτομο επιστρέφει διαρκώς σε δυσάρεστες εμπειρίες, προσωπικά λάθη ή αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό του.

Δεν είναι, όμως, όλες οι επίμονες σκέψεις ίδιες. Στην περίπτωση του μηρυκασμού, συνήθως αναλύεις ένα γεγονός ή ένα συναίσθημα που σε απασχολεί. Οι παρείσακτες σκέψεις, αντίθετα, μπορεί να εμφανίζονται ανεπιθύμητα και να έχουν περιεχόμενο που σε τρομάζει ή έρχεται σε αντίθεση με όσα πραγματικά επιθυμείς.

Ορισμένες φορές, τέτοιες σκέψεις συνδέονται με την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από έντονη δυσφορία και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή νοητικές πράξεις που έχουν στόχο να μειώσουν το άγχος. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όποιος δυσκολεύεται να απομακρύνει μια σκέψη από το μυαλό του έχει τη συγκεκριμένη διαταραχή.

Γιατί όσο προσπαθείς να τη διώξεις τόσο περισσότερο επιστρέφει;

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογικής έρευνας αφορά την προσπάθεια καταστολής των σκέψεων. Όταν πιέζεις τον εαυτό σου να μη σκεφτεί κάτι, μπορεί άθελά σου να αρχίσεις να το παρακολουθείς ακόμη περισσότερο, ελέγχοντας διαρκώς αν εξακολουθεί να βρίσκεται στο μυαλό σου.

Έτσι, η προσπάθεια να εξαφανιστεί μια ανεπιθύμητη σκέψη μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να την κάνει πιο επίμονη. Αυτό εξηγεί γιατί συμβουλές όπως «μην το σκέφτεσαι» δεν είναι πάντα αποτελεσματικές. Η σκέψη δεν εξαφανίζεται απαραίτητα επειδή αποφάσισες ότι δεν θέλεις να την κάνεις.

Τι μπορείς να κάνεις όταν μια σκέψη δεν σε αφήνει ήσυχο/η;

Το πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις τι ακριβώς συμβαίνει. Προσπαθείς να λύσεις ένα συγκεκριμένο πρόβλημα ή επαναλαμβάνεις συνεχώς τις ίδιες ερωτήσεις χωρίς να πλησιάζεις σε κάποια απάντηση;

Αν υπάρχει κάτι πρακτικό που μπορείς να κάνεις, όπως να συζητήσεις με κάποιον ή να πάρεις μια απόφαση, ίσως σε βοηθήσει να επικεντρωθείς σε αυτή την ενέργεια αντί να συνεχίσεις την ατελείωτη ανάλυση.

Μπορείς επίσης να δοκιμάσεις να γράψεις όσα σε απασχολούν. Η καταγραφή των σκέψεων βοηθά ορισμένους ανθρώπους να οργανώσουν καλύτερα αυτό που νιώθουν και να αναγνωρίσουν πότε επαναλαμβάνουν τα ίδια συμπεράσματα.

Μια ακόμη προσέγγιση είναι να αναγνωρίζεις την παρουσία της σκέψης χωρίς να προσπαθείς απαραίτητα να την εξαφανίσεις. Το ότι κάτι πέρασε από το μυαλό σου δεν σημαίνει ότι είναι αλήθεια, ότι πρόκειται να συμβεί ή ότι χρειάζεται να ασχοληθείς μαζί του εκείνη τη στιγμή.

Τεχνικές ενσυνειδητότητας, η ενασχόληση με δραστηριότητες που απαιτούν την προσοχή σου και η επιστροφή σε μια σταθερή καθημερινή ρουτίνα μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη διαχείριση του μηρυκασμού. Δεν λειτουργούν, ωστόσο, όλες οι μέθοδοι με τον ίδιο τρόπο για κάθε άνθρωπο.

Πότε χρειάζεται να μιλήσεις με ψυχολόγο;

Το να σκέφτεσαι επίμονα ένα γεγονός για μερικές ημέρες δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ψυχικής διαταραχής. Σημασία έχει πόσο συχνά συμβαίνει, πόση δυσφορία σου προκαλεί και αν αρχίζει να επηρεάζει τον ύπνο, τη συγκέντρωση, τις σχέσεις ή τις καθημερινές σου δραστηριότητες.

Αν αισθάνεσαι ότι οι σκέψεις σου σε εξαντλούν, δυσκολεύεσαι να τις διαχειριστείς ή χρειάζεσαι συνεχώς επιβεβαίωση για να ηρεμήσεις, η συζήτηση με έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσεις καλύτερα αυτό που βιώνεις.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι μία από τις ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση δυσλειτουργικών μοτίβων σκέψης, με τις τεχνικές να προσαρμόζονται στις ανάγκες και στη δυσκολία του κάθε ανθρώπου.

Άλλωστε, το ζητούμενο δεν είναι να καταφέρεις να μη σκέφτεσαι ποτέ κάτι δυσάρεστο. Είναι να μπορείς να αναγνωρίζεις πότε μια σκέψη αξίζει την προσοχή σου και πότε η συνεχής ενασχόληση μαζί της δεν σου προσφέρει πια τίποτα.

Φωτογραφίες: Pexels

Διαβάστε ακόμα

Δεν έχεις κανονίσει τίποτα για το ΣΚ; Γιατί η ανάγκη να κάνεις συνεχώς κάτι μπορεί να σε εξαντλεί

Αμφισβητείς ξαφνικά τη ζωή που έχεις χτίσει; Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτές τις σκέψεις

Γιατί το φθινόπωρο θέλουμε περισσότερο κάποιον δίπλα μας; Η ψυχολογία πίσω από αυτή την ανάγκη