Η καρδιά σου χτυπά δυνατά, η αναπνοή σου γίνεται πιο γρήγορη και νιώθεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Μπορεί να βρίσκεσαι στη μέση μιας ιδιαίτερα πιεστικής ημέρας ή να κάθεσαι στον καναπέ σου χωρίς να έχει προηγηθεί κάτι δυσάρεστο. Και κάπου εκεί γεννιέται η απορία. Πρόκειται για πολύ έντονο άγχος ή για κρίση πανικού;

Οι δύο καταστάσεις έχουν αρκετά κοινά συμπτώματα, γι' αυτό και δεν είναι πάντα εύκολο να τις ξεχωρίσουμε. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες σημαντικές διαφορές στον τρόπο που εμφανίζονται, στην ένταση που αποκτούν και στο πόσο γρήγορα εξελίσσονται. Η κατανόησή τους μπορεί να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε καλύτερα όσα βιώνουμε, χωρίς να βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα.

Το έντονο άγχος συνήθως έχει μια πιο σταδιακή εξέλιξη

Το άγχος αποτελεί φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού απέναντι σε καταστάσεις που αντιλαμβανόμαστε ως απαιτητικές, απειλητικές ή αβέβαιες. Μια επαγγελματική υποχρέωση, ένα οικονομικό πρόβλημα, μια δύσκολη προσωπική σχέση ή ακόμη και η συσσώρευση μικρών καθημερινών πιέσεων μπορούν να προκαλέσουν έντονη ανησυχία.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, το άγχος αναπτύσσεται σταδιακά. Μπορεί να ξεκινήσει με σκέψεις που δεν σταματούν, δυσκολία συγκέντρωσης ή εκνευρισμό και να συνοδευτεί από σωματικά συμπτώματα, όπως μυϊκή ένταση, ταχυκαρδία, εφίδρωση, στομαχικές ενοχλήσεις και δυσκολία στον ύπνο.

Η έντασή του μπορεί να αυξομειώνεται μέσα στην ημέρα, ενώ συχνά παραμένει για αρκετές ώρες ή ακόμη και ημέρες, ιδιαίτερα όταν η κατάσταση που το προκαλεί δεν έχει αντιμετωπιστεί.

Αυτό που χαρακτηρίζει συχνά το έντονο άγχος είναι ότι το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει μια συγκεκριμένη πηγή ανησυχίας. Βέβαια, δεν συμβαίνει πάντα αυτό. Μερικές φορές η ένταση έχει συσσωρευτεί τόσο πολύ, ώστε είναι δύσκολο να προσδιοριστεί τι ακριβώς την προκαλεί.

Η κρίση πανικού έχει συνήθως πιο απότομη έναρξη

Η κρίση πανικού χαρακτηρίζεται από ένα ξαφνικό κύμα έντονου φόβου ή δυσφορίας, το οποίο κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Σε αντίθεση με το άγχος που μπορεί να αυξάνεται σταδιακά, τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού συχνά εμφανίζονται απότομα και αποκτούν γρήγορα μεγάλη ένταση.

Το άτομο μπορεί να αισθανθεί έντονη ταχυκαρδία, δυσκολία στην αναπνοή, ζάλη, τρέμουλο, εφίδρωση ή πόνο στο στήθος. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται επίσης μούδιασμα, αίσθημα πνιγμού ή η εντύπωση ότι το περιβάλλον δεν είναι πραγματικό.

Εκείνο που μπορεί να κάνει την εμπειρία ιδιαίτερα τρομακτική είναι ο φόβος ότι πρόκειται να συμβεί κάτι σοβαρό. Κάποιος μπορεί να πιστεύει ότι παθαίνει έμφραγμα, ότι θα λιποθυμήσει ή ότι χάνει τον έλεγχο.

Μάλιστα, μια κρίση πανικού δεν χρειάζεται απαραίτητα να συνδέεται με μια εμφανώς αγχωτική κατάσταση. Μπορεί να εμφανιστεί ενώ κάποιος ξεκουράζεται, παρακολουθεί τηλεόραση ή ακόμη και κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η πρώτη κρίση πανικού μπορεί να προκαλέσει τόσο μεγάλη αναστάτωση. Τα συμπτώματα μοιάζουν να εμφανίζονται χωρίς προειδοποίηση και η έντασή τους μπορεί να είναι δυσανάλογη με όσα συμβαίνουν εκείνη τη στιγμή.

Η διάρκεια είναι ακόμη ένα στοιχείο που τα διαφοροποιεί

Το έντονο άγχος μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες και να συνεχίζεται όσο παραμένει η πηγή της πίεσης. Αντίθετα, τα συμπτώματα μιας κρίσης πανικού συνήθως φτάνουν στο αποκορύφωμά τους μέσα σε λίγα λεπτά και στη συνέχεια αρχίζουν να υποχωρούν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος αισθάνεται αμέσως καλά μόλις περάσει η πιο έντονη φάση. Η σωματική εξάντληση, η ανησυχία και η αίσθηση ότι μπορεί να ακολουθήσει μια νέα κρίση ενδέχεται να παραμείνουν για αρκετή ώρα.

Επιπλέον, ορισμένοι άνθρωποι βιώνουν επαναλαμβανόμενες κρίσεις σε μικρό χρονικό διάστημα ή παρατεταμένες περιόδους έντονου άγχους ανάμεσά τους. Έτσι, η συνολική εμπειρία μπορεί να δίνει την εντύπωση ότι η κρίση πανικού διαρκεί πολύ περισσότερο.

Η διάρκεια, επομένως, αποτελεί χρήσιμο στοιχείο, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να ξεχωρίσουμε με βεβαιότητα τις δύο καταστάσεις.

Μπορεί το έντονο άγχος να οδηγήσει σε κρίση πανικού;

Ναι, το παρατεταμένο άγχος μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση μιας κρίσης πανικού, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι κάθε περίοδος έντονης πίεσης θα έχει την ίδια κατάληξη.

Όταν ο οργανισμός βρίσκεται για μεγάλο διάστημα σε κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης, ορισμένες σωματικές αισθήσεις μπορεί να γίνονται πιο έντονες. Αν κάποιος παρατηρήσει ότι η καρδιά του χτυπά γρήγορα ή ότι δυσκολεύεται να πάρει ανάσα, ενδέχεται να ανησυχήσει ακόμη περισσότερο για αυτά τα συμπτώματα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργείται ένας κύκλος στον οποίο ο φόβος για τις σωματικές αντιδράσεις ενισχύει την έντασή τους. Η ταχυκαρδία προκαλεί ανησυχία, η ανησυχία αυξάνει την ταχυκαρδία και η εμπειρία μπορεί να κλιμακωθεί.

Αξίζει, ωστόσο, να γνωρίζουμε ότι μια μεμονωμένη κρίση πανικού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος έχει διαταραχή πανικού. Η συγκεκριμένη διάγνωση αφορά ένα πιο σύνθετο μοτίβο επαναλαμβανόμενων, απροσδόκητων κρίσεων και επίμονης ανησυχίας ή αλλαγών στη συμπεριφορά που σχετίζονται με αυτές.

Τι μπορείς να κάνεις εκείνη τη στιγμή;

Είτε πρόκειται για έντονο άγχος είτε για κρίση πανικού, το να προσπαθήσεις να αναγνωρίσεις τι αισθάνεσαι μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα. Αν έχεις ήδη αξιολογηθεί από επαγγελματία υγείας και γνωρίζεις ότι τα συμπτώματά σου σχετίζονται με άγχος ή πανικό, μπορεί να βοηθήσει να μεταφερθείς σε ένα πιο ήσυχο περιβάλλον, εφόσον αυτό είναι εφικτό.

Η ήρεμη, σταθερή αναπνοή, χωρίς να πιέζεις τον εαυτό σου να παίρνει υπερβολικά βαθιές ανάσες, μπορεί να περιορίσει την επιπλέον δυσφορία που προκαλεί η γρήγορη αναπνοή. Ορισμένοι άνθρωποι βρίσκουν επίσης βοηθητικό να στρέφουν την προσοχή τους σε όσα βλέπουν, ακούν ή αισθάνονται γύρω τους, ώστε να απομακρύνονται προσωρινά από τις τρομακτικές σκέψεις.

Αν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται ή ο φόβος μιας νέας κρίσης αρχίζει να επηρεάζει τις μετακινήσεις, τις κοινωνικές επαφές ή την καθημερινότητά σου, η υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι μία από τις τεκμηριωμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τη διαταραχή πανικού, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προταθεί και φαρμακευτική αγωγή.

Υπάρχει, όμως, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Δεν πρέπει να αποδίδουμε αυτόματα στο άγχος συμπτώματα όπως ο πόνος στο στήθος, η δύσπνοια ή η λιποθυμία. Αν εμφανίζονται για πρώτη φορά, είναι ασυνήθιστα, έντονα ή συνοδεύονται από άλλα ανησυχητικά σημάδια, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να σχετίζονται και με άλλες καταστάσεις υγείας.

Το έντονο άγχος και η κρίση πανικού μπορούν να μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, αλλά δεν αποτελούν ακριβώς την ίδια εμπειρία. Η ταχύτητα με την οποία εμφανίζονται τα συμπτώματα, η έντασή τους και η εξέλιξή τους στον χρόνο προσφέρουν χρήσιμες ενδείξεις. Η οριστική αξιολόγηση, ωστόσο, δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε αυτές τις διαφορές, ιδιαίτερα όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται για πρώτη φορά ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα.

Φωτογραφίες: Pexels

Διαβάστε ακόμα

Πρώτη φορά σε ψυχολόγο; Όσα αξίζει να γνωρίζεις πριν καθίσεις απέναντί του

Ακυρώνεις πιο εύκολα τα σχέδιά σου όταν κάνει κρύο; Τι λέει αυτό για την ψυχολογία σου

Γιατί το φθινόπωρο θέλουμε περισσότερο κάποιον δίπλα μας; Η ψυχολογία πίσω από αυτή την ανάγκη