Σχεδόν κάθε οικογένεια δημιουργεί άτυπα κάποιους ρόλους. Χωρίς να το καταλαβαίνουν πάντα οι άνθρωποι, κάποιος γίνεται «το καλό παιδί», κάποιος θεωρείται «ήσυχος/η», κάποιος «υπεύθυνος/η» και κάποιος καταλήγει να είναι το λεγόμενο «μαύρο πρόβατο».
Το περίεργο είναι ότι αυτές οι ταμπέλες ξεκινούν συνήθως πολύ νωρίς. Τόσο νωρίς που πολλοί μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι αυτός είναι πραγματικά ο χαρακτήρας τους και όχι ένας ρόλος που δημιουργήθηκε μέσα στις οικογενειακές δυναμικές.
Και όμως, αρκετοί ψυχολόγοι πιστεύουν ότι οι ρόλοι που παίρνουμε μέσα στην οικογένεια μπορούν να επηρεάσουν έντονα:
- τις σχέσεις μας
- τον τρόπο που επικοινωνούμε
- την αυτοπεποίθησή μας
- ακόμα και τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας ως ενήλικες.
Το «καλό παιδί» μαθαίνει συχνά να ζει μέσα από τις προσδοκίες
Το «καλό παιδί» είναι συνήθως το άτομο που:
- δεν δημιουργεί προβλήματα
- προσπαθεί να είναι σωστό/ή
- ακούει
- βοηθά
- και θέλει να ευχαριστεί τους άλλους
Εξωτερικά αυτό μοιάζει πάντα θετικό. Όμως πολλές φορές πίσω από αυτόν τον ρόλο κρύβεται ένας άνθρωπος που έχει μάθει να συνδέει την αγάπη με την αποδοχή και την «καλή συμπεριφορά».
Έτσι, μεγαλώνοντας μπορεί να δυσκολεύεται:
- να βάζει όρια
- να λέει «όχι»
- ή να εκφράζει θυμό και απογοήτευση χωρίς ενοχές.
Πολλοί άνθρωποι που ήταν το «καλό παιδί» της οικογένειας νιώθουν ακόμα και σήμερα ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν την αξία τους μέσα από το πόσο χρήσιμοι ή σωστοί είναι.
Το «ήσυχο» άτομο πολλές φορές έμαθε να μικραίνει τον εαυτό του
Το να χαρακτηρίζεται κάποιος από μικρός ως «ήσυχος/η» δεν σημαίνει πάντα ότι είναι πραγματικά έτσι.
Σε αρκετές περιπτώσεις σημαίνει ότι έμαθε:
- να μη μιλά πολύ
- να αποφεύγει συγκρούσεις
- να μην εκφράζει εύκολα ανάγκες
- ή να κρατά πράγματα μέσα του/της
Κάποια παιδιά γίνονται «ήσυχα» επειδή νιώθουν ότι έτσι υπάρχει περισσότερη ασφάλεια μέσα στο σπίτι ή λιγότερη ένταση γύρω τους.
Και πολλές φορές αυτή η στάση συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή. Άνθρωποι που δυσκολεύονται να διεκδικήσουν χώρο, να μιλήσουν ανοιχτά ή να εκφράσουν όσα νιώθουν κουβαλούν συχνά αυτόν τον παλιό οικογενειακό ρόλο χωρίς να το καταλαβαίνουν.
Το «υπεύθυνο» άτομο κουβαλά συχνά βάρη που δεν του ανήκουν
Σχεδόν πάντα υπάρχει μέσα σε μια οικογένεια ένα άτομο που μοιάζει να αναλαμβάνει τους πάντες.
Είναι εκείνο που:
- οργανώνει
- φροντίζει
- κρατά ισορροπίες
- βοηθά
- και προσπαθεί να «σώσει» καταστάσεις
Πολλές φορές αυτά τα άτομα αναγκάστηκαν να ωριμάσουν πολύ νωρίς. Έμαθαν να είναι δυνατοί/ές και να φροντίζουν τους άλλους πριν προλάβουν να φροντίσουν πραγματικά τον εαυτό τους.
Γι’ αυτό και ως ενήλικες δυσκολεύονται:
- να χαλαρώσουν
- να ζητήσουν βοήθεια
- ή να σταματήσουν να νιώθουν υπεύθυνοι/ες για όλα.
Το «μαύρο πρόβατο» δεν είναι πάντα ο «δύσκολος» άνθρωπος
Ο ρόλος του «μαύρου προβάτου» είναι ίσως ο πιο παρεξηγημένος μέσα σε μια οικογένεια.
Συνήθως αυτό το άτομο θεωρείται:
- πιο αντιδραστικό
- πιο διαφορετικό
- πιο «δύσκολο»
- ή εκείνο που δημιουργεί εντάσεις
Όμως αρκετές φορές το «μαύρο πρόβατο» είναι απλώς το άτομο που δεν μπορεί να προσαρμοστεί εύκολα σε όσα θεωρούνται «φυσιολογικά» μέσα στην οικογένεια.
Είναι συχνά εκείνο που:
- αμφισβητεί
- μιλά πιο ανοιχτά
- ή εκφράζει πράγματα που οι υπόλοιποι αποφεύγουν.
Και γι’ αυτό πολλές φορές γίνεται ο άνθρωπος πάνω στον οποίο προβάλλονται όλες οι δυσκολίες ή οι εντάσεις της οικογένειας.
Οι οικογενειακοί ρόλοι μάς ακολουθούν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι αυτοί οι ρόλοι δεν μένουν μόνο μέσα στο σπίτι.
Συχνά περνούν:
- στις σχέσεις
- στις φιλίες
- στη δουλειά
- και στον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους άλλους ανθρώπους.
Το «καλό παιδί» μπορεί να δυσκολεύεται να βάλει όρια. Το «ήσυχο» άτομο να φοβάται τη σύγκρουση. Το «υπεύθυνο» άτομο να κουράζεται φροντίζοντας συνεχώς τους πάντες. Και το «μαύρο πρόβατο» να νιώθει συχνά ότι δεν χωρά εύκολα πουθενά.
Κανείς δεν είναι μόνο ένας ρόλος
Ίσως αυτό να είναι και το πιο σημαντικό.
Οι οικογενειακοί ρόλοι μπορούν να επηρεάσουν βαθιά έναν άνθρωπο αλλά δεν τον καθορίζουν απόλυτα.
Γιατί μεγαλώνοντας πολλοί αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι κάποια κομμάτια της προσωπικότητάς τους δημιουργήθηκαν περισσότερο σαν τρόπος προσαρμογής μέσα στην οικογένεια και όχι επειδή αυτό είναι ο πραγματικός τους εαυτός.
Και ίσως εκεί να ξεκινά τελικά και η μεγαλύτερη ελευθερία. Στη στιγμή που κάποιος σταματά να βλέπει τον εαυτό του μόνο μέσα από τον ρόλο που είχε κάποτε μέσα στο σπίτι του.
Φωτογραφίες: Unsplash
Διαβάστε ακόμα
Τα πιο συχνά λάθη που κάνουν οι γονείς χωρίς να το καταλαβαίνουν
Όσα μας έλεγαν οι γονείς μας όταν ήμασταν μικροί και σήμερα μας καθορίζουν
Αναρωτιέσαι αν μεγαλώνεις σε τοξική οικογένεια; Αυτά τα σημάδια θα σου λύσουν την απορία
