Αν χρησιμοποιείτε συχνά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τότε το feed σας πιθανότατα μοιάζει κάπως έτσι: ένα βίντεο με ένα χαριτωμένο ζωάκι, φίλοι που μοιράζονται σημαντικές στιγμές της ζωής τους, αστεία memes που σας κάνουν να γελάτε και — αναπόφευκτα — ειδήσεις που σας «παγώνουν».
Περισσότερο από ποτέ, η παρακολούθηση της επικαιρότητας δημιουργεί ένα ιδιαίτερο δίλημμα: να παραμείνετε ανενημέρωτοι αλλά ψυχικά ήρεμοι ή να γνωρίζετε τι συμβαίνει και να νιώθετε απελπισία;
Και παρόλο που το να μπορεί κανείς να επιλέξει αν θα αποσυνδεθεί ή θα συνεχίσει να ενημερώνεται αποτελεί από μόνο του ένα προνόμιο, νέα έρευνα δείχνει ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Γιατί ο εγκέφαλος δίνει βαρύτητα στα αρνητικά;
Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο The Conversation, ο εγκέφαλός μας δεν εξελίχθηκε ποτέ ώστε να διαχειρίζεται τόσο μεγάλο όγκο αρνητικών ειδήσεων ταυτόχρονα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να ενημερωνόμαστε.
Πολύ πριν αποκτήσουμε πρόσβαση σε πληροφορίες μέσω των κινητών μας τηλεφώνων, οι άνθρωποι βασίζονταν αποκλειστικά στις αισθήσεις τους, έχοντας έναν βασικό στόχο: να επιβιώσουν αρκετά ώστε να αναπαραχθούν.
Αυτό σήμαινε ότι ο εγκέφαλος έπρεπε να βρίσκεται διαρκώς σε εγρήγορση για πιθανούς κινδύνους, ακόμη κι όταν δεν υπήρχε κάποια εμφανής απειλή. Από εκεί προέρχεται αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν «αρνητική προκατάληψη» (negativity bias): η τάση μας να δίνουμε μεγαλύτερη βαρύτητα στις αρνητικές πληροφορίες παρά στις θετικές.
«Αυτό που έχει αλλάξει — και μάλιστα πολύ γρήγορα — είναι η κλίμακα», εξηγεί ο Ben Mushlin, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Searchlight Therapy.
«Στο μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, οι απειλές που παρακολουθούσε το νευρικό μας σύστημα ήταν τοπικές: ένας γείτονας, μια ξηρασία, ένα άρρωστο παιδί που γνωρίζαμε προσωπικά. Σήμερα, το ίδιο αυτό σύστημα καλείται να επεξεργαστεί έναν πόλεμο σε μια χώρα, μια οικονομική κρίση σε μια άλλη και μια φυσική καταστροφή κάπου αλλού — όλα αυτά πριν καν φτάσει το μεσημέρι. Ο τρόπος που είναι "καλωδιωμένος" ο εγκέφαλος είναι αρχαίος· η ένταση των ερεθισμάτων είναι σύγχρονη. Και τα στοιχεία το επιβεβαιώνουν».
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι πολλοί άνθρωποι έχουν επιλέξει να απομακρυνθούν από την ενημέρωση, επειδή η συνεχής έκθεση σε αρνητικές πληροφορίες τούς εξαντλεί.
Σύμφωνα με την Έκθεση Ψηφιακών Ειδήσεων 2025 του Reuters Institute, το 69% των Καναδών αποφεύγει περιστασιακά τις ειδήσεις, ενώ το ίδιο δηλώνει και το 40% των ανθρώπων παγκοσμίως.
Ο λόγος; Οι ειδήσεις τους κάνουν να αισθάνονται καταβεβλημένοι και ανίσχυροι.
Photo by Taras Shypka on Unsplash
Γιατί οι ειδήσεις μάς καταβάλλουν
Ένα μέρος του προβλήματος οφείλεται στην ασυμφωνία ανάμεσα σε όσα βλέπουμε στις ειδήσεις και σε όσα μπορούμε πραγματικά να διαχειριστούμε συναισθηματικά.
«Είναι λογικό να είμαστε ευαίσθητοι απέναντι σε όσα συμβαίνουν γύρω μας», εξηγεί η Saba H. Lurie, ιδρύτρια της Take Root Therapy. «Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είμαστε σχεδιασμένοι ώστε να μπορούμε να διαχειριστούμε όλο το εύρος των ειδήσεων στις οποίες έχουμε σήμερα πρόσβαση.
Για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, οι ειδήσεις αφορούσαν κυρίως την τοπική κοινωνία και ο όγκος των πληροφοριών ήταν διαχειρίσιμος. Σήμερα, το σύστημά μας καλείται να απορροφήσει ταυτόχρονα κρίσεις που εκτυλίσσονται σε ολόκληρο τον κόσμο, χωρίς να μπορεί να ξεχωρίσει ποια απειλή αφορά πραγματικά τη ζωή μας και ποια συμβαίνει χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά».
Από την άλλη πλευρά, η αποστασιοποίηση δεν εξαφανίζει αυτή την ψυχική επιβάρυνση, απλώς αλλάζει τη μορφή της.
Οι κρίσεις δεν σταματούν να συμβαίνουν επειδή εμείς σταματήσαμε να διαβάζουμε γι' αυτές. Και επειδή οι άνθρωποι είμαστε από τη φύση μας συμπονετικά όντα, ακόμη και η απλή γνώση ότι συμβαίνουν μπορεί να μας βαραίνει σχεδόν όσο και η συνεχής παρακολούθησή τους.
«Είναι φυσικό να φανταζόμαστε τον εαυτό μας μέσα στις καταστάσεις για τις οποίες διαβάζουμε, ακόμη κι αν εξελίσσονται στην άλλη άκρη του κόσμου. Έτσι προσπαθούμε να κατανοήσουμε όσα συμβαίνουν. Και αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν οι ειδήσεις σχετίζονται, έστω και έμμεσα, με εμάς», αναφέρει η Lurie.
Ο Mushlin επισημαίνει ότι αυτή η αντίδραση αξίζει να εκτιμηθεί, γιατί αντανακλά ενδιαφέρον και όχι αδυναμία.
«Πίσω από την παρόρμηση να συνεχίζουμε να κάνουμε κύλιση στις ειδήσεις υπάρχει σχεδόν πάντα το ενδιαφέρον. Εσωτερικεύουμε όσα συμβαίνουν επειδή νοιαζόμαστε για τα παιδιά μας, τις κοινότητές μας και την πεποίθησή μας ότι ο κόσμος θα έπρεπε να είναι ασφαλής και δίκαιος.
Το νευρικό μας σύστημα προσπαθεί να προστατεύσει όσα αγαπάμε. Το ένστικτο της προστασίας ενεργοποιείται μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν διαθέτει κουμπί απενεργοποίησης ούτε σαφή τρόπο δράσης. Η ψυχική δυσφορία γεννιέται ακριβώς μέσα σε αυτό το χάσμα: ανάμεσα στο πόσο πολύ νοιαζόμαστε και στο πόσο λίγα μπορούμε να κάνουμε για τα περισσότερα από όσα πληροφορούμαστε».
Ακριβώς σε αυτό το σημείο αποκτά σημασία η πιο συνειδητή κατανάλωση της πληροφορίας, σε συνδυασμό με τις ουσιαστικές πράξεις που μπορούμε πραγματικά να κάνουμε, αντί είτε να αδιαφορούμε είτε να καταρρέουμε ψυχικά.
Photo by Rich Tervet on Unsplash
Πώς να παραμένετε ενημερωμένοι χωρίς πάθετε ψυχικό burnout
1. Θέστε όρια στην κατανάλωση ειδήσεων
Και οι δύο ειδικοί συμφωνούν ότι τα σαφή όρια μπορούν να αλλάξουν τη σχέση μας με την ενημέρωση.
«Είναι χρήσιμο να αποφασίσετε εκ των προτέρων πότε θα διαβάζετε ειδήσεις και για πόσο χρόνο», λέει η Lurie. «Οι ειδήσεις δεν τελειώνουν ποτέ και είναι πολύ εύκολο να συνεχίσετε να εκτίθεστε σε δύσκολες και επώδυνες πληροφορίες αν δεν βάλετε όρια».
Ο Mushlin προτείνει επίσης να επιλέγετε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας για ενημέρωση.
«Μην αφήνετε τις ειδήσεις να εισβάλλουν σε κάθε κενό της ημέρας σας. Ο περιορισμός τους σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους μειώνει σημαντικά το αίσθημα υπερφόρτωσης. Θα προστάτευα ιδιαίτερα τα πρώτα και τα τελευταία είκοσι λεπτά της ημέρας».
2. Επιλέξτε προσεκτικά τις πηγές σας
Όπως συμβαίνει και με το κουτσομπολιό, δεν μπορούμε πάντα να εμπιστευόμαστε την πηγή μιας πληροφορίας ούτε τα συναισθήματα που προσπαθεί να μας προκαλέσει.
«Πολλοί από εμάς θεωρούμε σημαντικό να είμαστε ενημερωμένοι πολίτες, και αυτό είναι αξιέπαινο», λέει η Lurie. «Όμως το να είμαστε ενημερωμένοι δεν σημαίνει ότι πρέπει να παρακολουθούμε τραυματικές εικόνες που μας στοιχειώνουν στον ύπνο μας και μας κάνουν να αισθανόμαστε παράλυτοι και αδύναμοι. Αν πραγματικά νοιαζόμαστε, αυτό είναι το ακριβώς αντίθετο από ό,τι χρειαζόμαστε».
Ο Mushlin προτείνει επίσης να προτιμάμε μία αξιόπιστη και ολοκληρωμένη ανάλυση αντί για δεκάδες αποσπασματικές δημοσιεύσεις.
«Ένα προσεκτικά τεκμηριωμένο άρθρο μεγάλης έκτασης θα σας ενημερώσει πολύ καλύτερα από πενήντα συναισθηματικά φορτισμένα αποσπάσματα. Η ποσότητα αναστατώνει, το βάθος προσφέρει κατανόηση».
3. Αναλάβετε δράση, όσο μικρή κι αν είναι
Αν αισθάνεστε απελπισία για την κατάσταση του κόσμου, αναζητήστε έστω μία μικρή πράξη που μπορείτε να κάνετε.
«Το να γνωρίζεις κάτι οδυνηρό και να αισθάνεσαι ότι δεν μπορείς να κάνεις απολύτως τίποτα είναι βαθιά αποθαρρυντικό», λέει η Lurie.
«Αυτή η αίσθηση αδυναμίας μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη εξουθένωση και κατάθλιψη. Όταν λοιπόν κάτι σας αγγίζει, αναρωτηθείτε αν υπάρχει έστω μία μικρή ενέργεια που μπορείτε να κάνετε: να υπογράψετε μια έκκληση, να κάνετε μια δωρεά ή να συμμετάσχετε κάπου. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι μεγάλο. Αυτή η μικρή αίσθηση ότι μπορείτε να επηρεάσετε τα πράγματα κάνει σημαντική διαφορά στο πόσο βαριά βιώνετε την πληροφορία».
4. Αναγνωρίστε το περιεχόμενο που στοχεύει στην πρόκληση οργής
Ο Mushlin συνιστά να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί απέναντι σε περιεχόμενο που έχει σχεδιαστεί για να προκαλεί θυμό και να συγκεντρώνει περισσότερα κλικ.
«Ορισμένο περιεχόμενο δεν δημιουργείται για να σας ενημερώσει. Δημιουργείται για να σας εξοργίσει, επειδή η αγανάκτησή σας είναι το προϊόν που πουλά. Μόνο και μόνο η αναγνώριση αυτής της πρόθεσης δημιουργεί μια ψυχική απόσταση, και αυτή η απόσταση λειτουργεί προστατευτικά».
Ενδείξεις αποτελούν οι υπερβολικά δραματικοί τίτλοι, η έλλειψη πλαισίου και τα έντονα πολωτικά μηνύματα.
5. Ελέγξτε πρώτα πώς νιώθει το σώμα σας
Πέρα από τον τρόπο που επεξεργαζόμαστε τις πληροφορίες, ο Mushlin προτείνει να κάνουμε μια σύντομη παύση πριν ανοίξουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
«Πριν ανοίξετε μια εφαρμογή, πάρτε μία βαθιά ανάσα και νιώστε τα πόδια σας να πατούν στο έδαφος. Εκείνη τη στιγμή αποφασίζετε αν θα καταναλώσετε πληροφορίες από μια κατάσταση ηρεμίας ή από μια κατάσταση παρορμητικής αντίδρασης. Μέσα σε αυτό το μισό δευτερόλεπτο γεννιέται η πραγματική πρόθεση».
Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι η κατανάλωση ειδήσεων δεν είναι ίδια εμπειρία για όλους.
Για πολλές κοινότητες, όσα συμβαίνουν στον κόσμο επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά τους.
«Για ανθρώπους των οποίων η ασφάλεια ή η ασφάλεια των οικογενειών τους συνδέεται άμεσα με όσα συμβαίνουν στις ειδήσεις — όπως οι μετανάστες, οι φυλετικές και εθνοτικές μειονότητες, όσοι έχουν αγαπημένα πρόσωπα σε εμπόλεμες περιοχές και τα μέλη της LGBTQ+ κοινότητας — η αποστασιοποίηση από την ενημέρωση δεν είναι μια ουδέτερη επιλογή», τονίζει η Lurie.
«Για αυτούς, οι ειδήσεις δεν είναι μια αφηρημένη πραγματικότητα. Δεν μπορούν απλώς να κλείσουν την τηλεόραση ή να αγνοήσουν όσα συμβαίνουν».
Επομένως, παρότι υπάρχουν τρόποι να ενημερωνόμαστε πιο συνειδητά και ισορροπημένα, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι η δυνατότητα να «αποσυνδεθεί» κανείς από τις ειδήσεις αποτελεί για ορισμένους προνόμιο. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τόσο το βάρος των αρνητικών ειδήσεων όσο και τις διαφορετικές εμπειρίες των ανθρώπων απέναντί τους.
Διαβάστε ακόμα:
Πώς να σταματήσετε να έχετε ανάγκη από τη διαρκή προσοχή των άλλων
