Το Instagram δεν είναι απλώς μια πλατφόρμα για φωτογραφίες. Είναι, στην ουσία, ένας καθρέφτη, όχι πάντα ακριβής, αλλά σίγουρα αποκαλυπτικός. Ο τρόπος που επιλέγουμε τι θα ανεβάσουμε, τι θα κρατήσουμε και τι θα αφήσουμε απ’ έξω, λέει συχνά περισσότερα για εμάς απ’ όσα νομίζουμε.

Δεν πρόκειται απαραίτητα για κάτι συνειδητό. Οι περισσότεροι δεν σκέφτονται «τι λέει αυτό για την ψυχολογία μου;» πριν πατήσουν post. Κι όμως, πίσω από κάθε επιλογή υπάρχει ένα μικρό κομμάτι της ταυτότητάς μας. Τι θεωρούμε σημαντικό, τι θέλουμε να δείξουμε, αλλά και πώς θέλουμε να μας βλέπουν οι άλλοι.

Freepik

Για κάποιους, το Instagram λειτουργεί σαν ημερολόγιο. Φωτογραφίες από ταξίδια, φίλους, μικρές στιγμές της καθημερινότητας. Εκεί η ανάγκη δεν είναι τόσο η επιβεβαίωση, όσο η καταγραφή. Μια προσπάθεια να κρατήσουν τις στιγμές «ζωντανές» και να τις μοιραστούν με τους δικούς τους ανθρώπους. Για άλλους, όμως, το περιεχόμενο γίνεται πιο επιλεκτικό και πιο «στημένο». Προσεγμένες εικόνες, συγκεκριμένη αισθητική, μια συνοχή που θυμίζει μικρό brand. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το προφίλ λειτουργεί σαν προέκταση της εικόνας που θέλουν να έχουν προς τα έξω. Δεν είναι απαραίτητα ψεύτικο, είναι απλώς φιλτραρισμένο.

Υπάρχει και μια κατηγορία που ανεβάζει συχνά προσωπικά achievements. Προπονήσεις, στόχους που πέτυχε, αλλαγές στο σώμα ή στη ζωή. Εκεί μπορεί να συνυπάρχουν δύο πράγματα. Από τη μία, η περηφάνια και το κίνητρο. Από την άλλη, μια πιο βαθιά ανάγκη για αναγνώριση. Όχι απαραίτητα κάτι αρνητικό, αλλά κάτι ανθρώπινο.

Freepik

Η ψυχολογία πίσω από όλα αυτά δεν είναι άσπρο-μαύρο. Έρευνες, όπως αυτή από το Brunel University London, δείχνουν ότι κάποιοι άνθρωποι που δημοσιεύουν πιο συχνά περιεχόμενο που σχετίζεται με την εμφάνιση ή τα επιτεύγματα μπορεί να αναζητούν περισσότερη επιβεβαίωση ή να έχουν υψηλότερα στοιχεία ναρκισσισμού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε post είναι ένδειξη ανασφάλειας ή «πρόβλημα». Σημαίνει απλώς ότι τα social media μπορούν να λειτουργούν και σαν εργαλείο ενίσχυσης της αυτοεικόνας και της αυτοεκτίμησης. Και φυσικά και το ανάποδο. Αυτά είναι συνεπαγωγή.

Η έρευνα του Brunel University London, που δημοσιεύτηκε το 2015, προσπάθησε να κατανοήσει πώς τα βασικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας στα social media, και ειδικά στο Facebook (που τότε ήταν η κύρια πλατφόρμα). Οι ερευνητές ανέλυσαν τους λεγόμενους “Big Five” τύπους προσωπικότητας -εξωστρέφεια, νευρωτισμό, δεκτικότητα, ευσυνειδησία και ευγένεια- και τους συνέδεσαν με το είδος των δημοσιεύσεων που κάνει κάθε άτομο.

Freepik

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα ήταν ότι άτομα με υψηλότερα επίπεδα ναρκισσισμού είχαν μεγαλύτερη τάση να μοιράζονται περιεχόμενο που σχετίζεται με την εικόνα τους, όπως selfies, φυσική κατάσταση και επιτεύγματα, αναζητώντας περισσότερο engagement μέσω likes και σχολίων. Παράλληλα, άτομα με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση φάνηκε να χρησιμοποιούν τα social media ως έναν τρόπο “επιβεβαίωσης”, δημοσιεύοντας πιο συχνά προσωπικές στιγμές ή συναισθηματικό περιεχόμενο. Ωστόσο, οι ίδιοι οι ερευνητές ξεκαθάρισαν ότι αυτά τα μοτίβα δεν αποτελούν διάγνωση ή πρόβλημα από μόνα τους, αλλά ενδείξεις για το πώς οι άνθρωποι διαχειρίζονται την εικόνα τους και τις κοινωνικές τους ανάγκες στον ψηφιακό χώρο.

Freepik

Στην πραγματικότητα, όλοι -σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό- χρησιμοποιούμε το Instagram για να πούμε μια ιστορία για τον εαυτό μας. Το θέμα δεν είναι αν αυτό είναι καλό ή κακό. Το θέμα είναι πόσο κοντά βρίσκεται αυτή η ιστορία σε αυτό που πραγματικά είμαστε.

Ίσως η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση δεν είναι «τι ανεβάζεις», αλλά «γιατί το ανεβάζεις». Για να θυμάσαι; Για να μοιραστείς; Για να εμπνεύσεις; Ή για να νιώσεις ότι σε βλέπουν; Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση. Αλλά όσο πιο ειλικρινής είναι, τόσο πιο αυθεντική γίνεται και η εικόνα που δείχνεις.

Διαβάστε ακόμα

Γιατί φοράμε τα ίδια ρούχα ξανά και ξανά, ενώ η ντουλάπα είναι γεμάτη;

Πρακτικές συμβουλές για να βοηθήσεις –όντως– κάποιον που παθαίνει κρίση πανικού

Το σύνδρομο του καλού παιδιού: Γιατί μας βαραίνει και πώς να το αφήσουμε πίσω