Τα τελευταία χρόνια η ευεξία έχει μετατραπεί σε ολόκληρη κουλτούρα. Νέες πρακτικές εμφανίζονται συνεχώς, υπόσχονται αποτοξίνωση, ενεργειακή ισορροπία ή βαθιά θεραπεία και εξαπλώνονται γρήγορα μέσα από τα social media. Πολλοί άνθρωποι δηλώνουν ότι αισθάνονται πραγματικά καλύτερα όταν τις δοκιμάζουν. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν η εμπειρία είναι αληθινή, αλλά γιατί συμβαίνει.

Η επιστήμη δείχνει ότι αρκετές δημοφιλείς wellbeing τάσεις λειτουργούν κυρίως μέσω του φαινομένου placebo ή μέσω ψυχολογικών μηχανισμών που ενεργοποιούν τον εγκέφαλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος «φαντάζεται» τη βελτίωση. Σημαίνει ότι η αλλαγή προέρχεται από τον τρόπο που ο εγκέφαλος επηρεάζει το σώμα, και όχι από τον μηχανισμό που υπόσχεται η ίδια η πρακτική.

Detox ποδόλουτρα και «αποτοξίνωση» από τα πέλματα

Οι εικόνες είναι γνώριμες: ένα δοχείο με νερό που σκουραίνει όσο τα πόδια παραμένουν μέσα, συνοδευόμενο από την υπόσχεση ότι το σώμα αποβάλλει τοξίνες. Η ιδέα είναι ελκυστική, επειδή προσφέρει μια απλή λύση σε ένα σύνθετο θέμα όπως η υγεία.

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει επιστημονική ένδειξη ότι το σώμα μπορεί να απομακρύνει τοξίνες μέσω των ποδιών. Η αποτοξίνωση είναι λειτουργία του ήπατος και των νεφρών, τα οποία φιλτράρουν συνεχώς το αίμα. Το χρώμα που αλλάζει στο νερό οφείλεται συνήθως σε χημικές αντιδράσεις μετάλλων ή οξείδωση.

Παρόλα αυτά, πολλοί άνθρωποι νιώθουν χαλάρωση μετά τη διαδικασία. Το ζεστό νερό μειώνει τη μυϊκή ένταση, η ακινησία επιβραδύνει τον ρυθμό της αναπνοής και ο εγκέφαλος, περιμένοντας αποτέλεσμα, ερμηνεύει τη σωματική ηρεμία ως «καθαρισμό».

Κρύσταλλοι και ενεργειακή ισορροπία

Οι κρύσταλλοι έχουν συνδεθεί με την ιδέα ότι εκπέμπουν δονήσεις που επηρεάζουν τη διάθεση ή προστατεύουν από αρνητική ενέργεια. Η χρήση τους συχνά συνοδεύεται από τελετουργίες, πρόθεση και συμβολισμό.

Από επιστημονική σκοπιά, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι κρύσταλλοι επηρεάζουν βιολογικά το ανθρώπινο σώμα με ενεργειακό τρόπο. Ωστόσο, η επίδραση που βιώνουν πολλοί άνθρωποι μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά. Όταν κάποιος αποδίδει νόημα σε ένα αντικείμενο, ενεργοποιείται ένας μηχανισμός προσδοκίας στον εγκέφαλο. Η προσοχή στρέφεται προς την ηρεμία, η σκέψη γίνεται πιο αργή και το σώμα ανταποκρίνεται μειώνοντας το στρες.

Ο κρύσταλλος λειτουργεί ουσιαστικά ως «άγκυρα προσοχής», όχι ως πηγή ενέργειας.

Salt rituals και «καθαρισμός αρνητικής ενέργειας»

Η πρακτική του να στέκεται κανείς πάνω σε αλάτι ή να τοποθετεί αλάτι στον χώρο παρουσιάζεται συχνά ως μέθοδος ενεργειακού καθαρισμού. Το αλάτι έχει ισχυρό συμβολισμό σε πολλές κουλτούρες και συνδέεται ιστορικά με την έννοια της προστασίας και της κάθαρσης.

Δεν υπάρχει όμως φυσικός μηχανισμός μέσω του οποίου το αλάτι απορροφά συναισθηματική ή ψυχική «ενέργεια». Αυτό που συμβαίνει είναι πιο απλό: το τελετουργικό δημιουργεί μια στιγμή παύσης. Η προσοχή στρέφεται στο σώμα, μειώνεται η υπερδιέγερση και το νευρικό σύστημα μεταβαίνει σε κατάσταση χαλάρωσης.

Ο εγκέφαλος αγαπά τα τελετουργικά επειδή προσφέρουν αίσθηση ελέγχου σε έναν απρόβλεπτο κόσμο.

Detox ροφήματα και «καθαρισμοί οργανισμού»

Χυμοί ή ροφήματα που υπόσχονται γρήγορη αποτοξίνωση είναι από τις πιο εμπορικές τάσεις ευεξίας. Συχνά παρουσιάζονται ως τρόπος «reset» του σώματος.

Στην πραγματικότητα, το σώμα δεν χρειάζεται εξωτερική βοήθεια για αποτοξίνωση αν λειτουργούν σωστά τα βασικά όργανα. Τα περισσότερα detox drinks προσφέρουν απλώς ενυδάτωση και βιταμίνες. Η αίσθηση ελαφρότητας που αναφέρουν πολλοί προέρχεται κυρίως από το γεγονός ότι για λίγες ημέρες μειώνεται η κατανάλωση βαριών ή επεξεργασμένων τροφών.

Η αλλαγή στη διατροφή -όχι το ίδιο το «detox»- είναι αυτό που προκαλεί τη βελτίωση.

Energy healing και «εξισορρόπηση πεδίων»

Πρακτικές όπως το energy healing ή παρόμοιες μέθοδοι υπόσχονται ρύθμιση αόρατων ενεργειακών πεδίων. Αν και πολλοί άνθρωποι βιώνουν βαθιά χαλάρωση κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας, η επιστημονική έρευνα δεν έχει επιβεβαιώσει την ύπαρξη αυτών των πεδίων.

Η εμπειρία εξηγείται καλύτερα μέσω της ανθρώπινης επαφής, της ήρεμης φωνής, της αργής κίνησης και της αίσθησης φροντίδας. Όταν κάποιος αισθάνεται ασφαλής, το νευρικό σύστημα μειώνει την εγρήγορση και το σώμα περνά σε κατάσταση αποκατάστασης. Η χαλάρωση είναι πραγματική, απλώς η εξήγηση είναι ψυχοφυσιολογική και όχι ενεργειακή.

Γιατί ο εγκέφαλος νιώθει ότι όλα αυτά λειτουργούν

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν ξεχωρίζει πάντα την αιτία από την εμπειρία. Όταν πιστεύουμε ότι κάτι θα μας βοηθήσει, ενεργοποιούνται μηχανισμοί που επηρεάζουν πραγματικά το σώμα: μειώνεται το στρες, απελευθερώνονται νευροδιαβιβαστές και αλλάζει η αντίληψη του πόνου ή της έντασης.

Το placebo δεν είναι εξαπάτηση, είναι απόδειξη της στενής σύνδεσης νου και σώματος. Η προσδοκία, το τελετουργικό, η προσοχή και η αίσθηση φροντίδας μπορούν να δημιουργήσουν μετρήσιμες αλλαγές στη διάθεση και στη φυσιολογία.

Δεν χρειάζεται να απορρίπτουμε κάθε wellbeing πρακτική ούτε να τη θεωρούμε θαυματουργή. Πολλές από αυτές λειτουργούν επειδή μας αναγκάζουν να επιβραδύνουμε, να στραφούμε προς το σώμα μας και να αφιερώσουμε χρόνο στον εαυτό μας, κάτι που από μόνο του έχει αξία.

Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στην κατανόηση. Άλλο πράγμα μια πρακτική χαλάρωσης και άλλο μια θεραπευτική υπόσχεση. Όταν γνωρίζουμε τον πραγματικό μηχανισμό, μπορούμε να κρατήσουμε ό,τι μας κάνει καλό χωρίς να παρασυρόμαστε από υπερβολικούς ισχυρισμούς.

Διαβάστε ακόμα

Η δύναμη της αναπνοής και πώς να τη χρησιμοποιήσεις

Οι 4 εποχές της προσωπικής ανάπτυξης και τι σημαίνουν για σένα

Τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν ξεπερνάμε τους 4 καφέδες την ημέρα;