Ξέχνα για λίγο τα compatibility tests. Μια βιβλιοθήκη σε 27 κομμάτια, ένα σακουλάκι με βίδες και ένα φυλλάδιο οδηγιών χωρίς λέξεις ίσως είναι αρκετά για να δεις πώς πραγματικά συνεργάζεσαι με τον άνθρωπό σου. Το περίφημο «IKEA test» δεν είναι επίσημο ψυχολογικό τεστ, όμως η ιδέα πίσω του έχει ενδιαφέρον. Βάλε δύο ανθρώπους μπροστά σε μια μικρή, εκνευριστική κοινή αποστολή και παρατήρησε τι συμβαίνει.
Photo by Semyon Borisov on Unsplash
Η σκηνή είναι γνώριμη. Δύο άνθρωποι επιστρέφουν σπίτι ενθουσιασμένοι με το καινούργιο έπιπλο. Ανοίγουν το κουτί, απλώνουν τα κομμάτια στο πάτωμα και περίπου 40 λεπτά αργότερα ο ένας κρατά μια βίδα που «περίσσεψε», ο άλλος υποστηρίζει ότι «σου είπα να διαβάσουμε πρώτα τις οδηγίες» και κάπου στη μέση βρίσκεται ένα ντουλάπι ή ένα συρτάρι που για κάποιον ανεξήγητο λόγο ανοίγει ανάποδα.
Photo by David Schultz on Unsplash
Καλωσήρθαμε σε αυτό που το internet έχει βαφτίσει «IKEA relationship test»
Δεν πρόκειται φυσικά για κάποια επιστημονικά αναγνωρισμένη μέθοδο αξιολόγησης μιας σχέσης ούτε για τεστ που δημιούργησε η ίδια η IKEA. Είναι περισσότερο μια δημοφιλής ιδέα που κυκλοφορεί εδώ και χρόνια. Αν θέλεις να δεις πώς συνεργάζεται πραγματικά ένα ζευγάρι, δώσ' του ένα flat-pack έπιπλο να συναρμολογήσει μαζί.
Γιατί η συναρμολόγηση ενός επίπλου έχει σχεδόν όλα τα συστατικά μιας μικρής κρίσης σχέσης. Υπάρχει ένας κοινός στόχος, περιορισμένος χώρος, διαφορετικές απόψεις για το πώς πρέπει να γίνει η δουλειά, μικρές αποτυχίες, κούραση και –το σημαντικότερο– ένα αντικείμενο που αρνείται πεισματικά να μοιάσει με τη φωτογραφία του κουτιού.
Το πραγματικό τεστ δεν είναι το έπιπλο
Αυτό που κάνει την ιδέα ενδιαφέρουσα είναι ότι σε μια τέτοια κατάσταση εμφανίζονται πολύ γρήγορα οι διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους λειτουργούν δύο άνθρωποι. Ο ένας μπορεί να θέλει να διαβάσει ολόκληρο το manual πριν αγγίξει βίδα. Ο άλλος ανοίγει το σακουλάκι και ξεκινά με αυτοπεποίθηση επειδή «έλα μωρέ, φαίνεται πώς γίνεται».
Κάποιος θέλει να έχει τον έλεγχο. Κάποιος περιμένει οδηγίες. Ο ένας αγχώνεται όταν κάτι πάει στραβά και ο άλλος γελά. Ο ένας αντιμετωπίζει το λάθος σαν κάτι που διορθώνεται και ο άλλος ψάχνει αμέσως ποιος φταίει. Και κάπως έτσι μια αθώα συρταριέρα μπορεί να φέρει στην επιφάνεια θέματα που εμφανίζονται και σε πολύ σοβαρότερες στιγμές μιας σχέσης.
Πώς μοιράζουμε τις ευθύνες; Ακούμε ο ένας τον άλλο; Τι κάνουμε όταν διαφωνούμε; Ποιος παίρνει αποφάσεις; Και κυρίως, τι συμβαίνει όταν κάτι δεν πηγαίνει σύμφωνα με το σχέδιο;
Magnific
«Σου είπα ότι αυτό ήταν το Β14»
Το πιο αποκαλυπτικό ίσως δεν είναι αν τελικά το ζευγάρι καταφέρει να φτιάξει το έπιπλο. Είναι πώς μιλά ο ένας στον άλλο όσο προσπαθούν. Γιατί, μην κρυβόμαστε, υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «νομίζω ότι βάλαμε αυτό το κομμάτι ανάποδα, ας το ξαναδούμε» και στο «ήξερα ότι το έβαζες λάθος αλλά δεν με ακούς ποτέ». Η πρώτη φράση αφορά το έπιπλο. Η δεύτερη ξαφνικά αφορά ολόκληρη τη σχέση.
Η έρευνα γύρω από τις σχέσεις έχει δείξει εδώ και χρόνια ότι δεν έχει σημασία μόνο αν ένα ζευγάρι διαφωνεί, αλλά ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται τη διαφωνία. Περιφρόνηση, προσωπικές επιθέσεις, συνεχής κριτική και αμυντικότητα μπορούν να είναι πολύ πιο επιβαρυντικά από την ίδια τη σύγκρουση. Το The Gottman Institute έχει κάνει ιδιαίτερα γνωστή αυτή τη συζήτηση μέσα από τα λεγόμενα «Four Horsemen» της επικοινωνίας: κριτική, περιφρόνηση, άμυνα και τοίχος σιωπής.
Και ναι, μπορείς να τα συναντήσεις όλα αυτά μπροστά σε ένα τραπεζάκι σαλονιού.
Magnific
Υπάρχει όμως και το καλό σενάριο
Γιατί ένα DIY project δεν χρειάζεται να καταλήξει σε μικρή οικογενειακή τραγωδία. Μπορεί να κάνει ακριβώς το αντίθετο. Δύο άνθρωποι που μοιράζουν αυθόρμητα τις δουλειές, ζητούν τη γνώμη ο ένας του άλλου, μπορούν να γελάσουν όταν κάνουν λάθος και δεν μετατρέπουν κάθε διαφωνία σε μάχη εξουσίας έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να μετατρέψουν την εμπειρία σε κάτι διασκεδαστικό.
Και όταν τελικά το έπιπλο σταθεί όρθιο –έστω κι αν χρειάστηκαν τρεις ώρες και μια μικρή κρίση ταυτότητας– υπάρχει και η ικανοποίηση του «το κάναμε μαζί».
Μάλιστα, στην ψυχολογία του καταναλωτή υπάρχει πραγματικά ο όρος «IKEA effect», αν και σημαίνει κάτι διαφορετικό από το relationship test. Έρευνα των Michael Norton, Daniel Mochon και Dan Ariely έδειξε ότι οι άνθρωποι μπορούν να αποδίδουν μεγαλύτερη αξία σε αντικείμενα στη δημιουργία των οποίων έχουν επενδύσει προσωπική προσπάθεια. Το φαινόμενο ονομάστηκε IKEA effect ακριβώς λόγω της συναρμολόγησης επίπλων.
Ίσως λοιπόν μετά από τρεις ώρες καβγά να αγαπάς εκείνη τη βιβλιοθήκη περισσότερο. Έχεις πληρώσει και συναισθηματικά γι' αυτήν.
Γιατί μια τόσο απλή δραστηριότητα μπορεί να γίνει τόσο εκνευριστική;
Επειδή στην πραγματικότητα δεν συναρμολογούμε μόνο ένα έπιπλο.Προσπαθούμε να συνεργαστούμε ενώ είμαστε συγκεντρωμένοι σε μια δουλειά που απαιτεί προσοχή. Υπάρχουν μικρές αποτυχίες. Μπορεί να υπάρχει χρονική πίεση. Και συχνά ξεκινάμε ήδη κουρασμένοι, επειδή έχουμε προηγουμένως περάσει ώρες αγοράζοντας και μεταφέροντας το έπιπλο.
Αυτό δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για να πέσει η υπομονή μας. Και όταν η υπομονή πέφτει, εμφανίζονται πιο εύκολα οι αυτόματες συμπεριφορές μας. Εκεί βρίσκεται και η μικρή χρησιμότητα του «τεστ». Όχι στο αν ο σύντροφός σου μπορεί να χρησιμοποιήσει σωστά ένα Allen key, αλλά στο πώς συμπεριφέρεται όταν τα πράγματα γίνονται λίγο δύσκολα.
Magnific
Μπορεί πράγματι ένα έπιπλο να προβλέψει αν θα μείνετε μαζί;
Όχι. Αν τσακωθείτε συναρμολογώντας μια ντουλάπα, δεν χρειάζεται να αρχίσεις να ψάχνεις σπίτι. Το «IKEA test» είναι μια χαριτωμένη μεταφορά, όχι διαγνωστικό εργαλείο.
Υπάρχουν άνθρωποι που συνεργάζονται εξαιρετικά στη ζωή και γίνονται έξαλλοι όταν πρέπει να συναρμολογήσουν οτιδήποτε. Υπάρχουν επίσης ζευγάρια που μπορούν να φτιάξουν μαζί ολόκληρη κουζίνα και έχουν σοβαρά προβλήματα σε άλλες πλευρές της σχέσης τους.
Αυτό που μπορεί να κάνει μια τέτοια δραστηριότητα είναι να προσφέρει ένα μικρό παράθυρο στον τρόπο που λειτουργούμε ως ομάδα.
Ποιος ακούει; Ποιος επιμένει; Ποιος μπορεί να πει «έκανα λάθος»; Ποιος κρατά το χιούμορ του όταν κάτι στραβώσει; Και όταν εμφανιστεί πρόβλημα, γίνεται «εγώ εναντίον σου» ή «εμείς εναντίον του προβλήματος»; Αυτό το τελευταίο ίσως λέει πολύ περισσότερα για μια σχέση από οποιαδήποτε βιβλιοθήκη.
Και αν στο τέλος καταφέρετε να συναρμολογήσετε το έπιπλο χωρίς να αμφισβητήσετε όλες τις επιλογές που σας έφεραν μέχρι εκεί, συγχαρητήρια. Μπορεί να μην αποδείξατε ότι είστε αδελφές ψυχές. Αλλά τουλάχιστον έχετε πλέον ένα κομοδίνο.
Διαβάστε ακόμα
Όλα σωστά, εκτός από το timing: Μήπως αυτή είναι η πιο βολική δικαιολογία του σύγχρονου dating;
«Θα δούμε πού θα πάει»: Πότε το situationship έχει κρατήσει περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε;
