Η ζήλια είναι ένα συναίσθημα που οι περισσότεροι έχουμε νιώσει κάποια στιγμή. Μπορεί να εμφανιστεί όταν βλέπουμε τον σύντροφό μας να μιλάει με κάποιον που του δείχνει ενδιαφέρον, όταν μια παλιά σχέση επιστρέφει ξαφνικά στο προσκήνιο ή ακόμη και όταν ένα like στα social media καταφέρνει να ξυπνήσει ανασφάλειες που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν γνωρίζαμε ότι είχαμε.
Από μόνη της, λοιπόν, η ζήλια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα στη σχέση. Το σημαντικό είναι τι κάνουμε με αυτό το συναίσθημα. Γιατί υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στο «ζήλεψα λίγο και θέλω να σου πω πώς ένιωσα» και στο «θέλω να ξέρω πού είσαι, με ποιον είσαι και γιατί άργησες δέκα λεπτά να απαντήσεις».
Photo by Tony Frost on Unsplash
Όταν η ζήλια μετατρέπεται σε έλεγχο
Ένα από τα πιο ξεκάθαρα σημάδια ότι η ζήλια έχει ξεπεράσει τα φυσιολογικά όρια είναι η ανάγκη για συνεχή επιβεβαίωση και έλεγχο. Οι ερωτήσεις γίνονται όλο και περισσότερες, οι εξηγήσεις ποτέ δεν μοιάζουν αρκετές και κάθε μικρή λεπτομέρεια μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πιθανή απόδειξη ότι κάτι συμβαίνει.
Μπορεί να αρχίσει από το ποιος έστειλε ένα μήνυμα και να φτάσει στον έλεγχο του κινητού, των social media, των followers, των likes ή ακόμη και της τοποθεσίας του άλλου. Κάποιες φορές παρουσιάζεται μάλιστα ως ενδιαφέρον. «Ανησυχώ για σένα», «απλώς θέλω να ξέρω», «αν δεν έχεις κάτι να κρύψεις, γιατί σε ενοχλεί;». Το πρόβλημα είναι ότι η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με αποδείξεις αθωότητας. Σε μια υγιή σχέση δεν χρειάζεται ο ένας να δίνει συνεχώς αναφορά στον άλλον για να διατηρείται η ηρεμία.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι όταν εξαιτίας της ζήλιας αρχίζουν να μπαίνουν περιορισμοί. Όταν υπάρχει απαίτηση να κοπούν φιλίες, να αποφεύγονται συγκεκριμένοι άνθρωποι, να αλλάξει ο τρόπος που κάποιος ντύνεται ή συμπεριφέρεται ή όταν κάθε έξοδος χωρίς τον σύντροφο καταλήγει σε καβγά. Σε αυτή την περίπτωση δεν μιλάμε πλέον απλώς για ένα δύσκολο συναίσθημα, αλλά για μια δυναμική ελέγχου.
Photo by Vitaly Gariev on Unsplash
Η καχυποψία που δεν σταματά ποτέ
Υπάρχει επίσης η ζήλια που μοιάζει να μην χρειάζεται πραγματική αφορμή. Ένα αργοπορημένο μήνυμα, μια αλλαγή προγράμματος ή μια καινούργια γνωριμία στη δουλειά αρκούν για να δημιουργηθεί ένα ολόκληρο σενάριο. Το δύσκολο σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι καμία εξήγηση δεν φαίνεται να λύνει πραγματικά το πρόβλημα.
Η ανακούφιση κρατά λίγο και σύντομα εμφανίζεται μια καινούργια υποψία. Έτσι, ο ένας σύντροφος βρίσκεται συνεχώς στη θέση εκείνου που πρέπει να αποδείξει ότι δεν έκανε κάτι, ενώ ο άλλος ψάχνει διαρκώς για στοιχεία που θα επιβεβαιώσουν τον φόβο του. Με τον καιρό αυτό μπορεί να γίνει εξαντλητικό και για τους δύο. Η σχέση αρχίζει να περιστρέφεται γύρω από ερωτήσεις, διαβεβαιώσεις και απολογίες, αντί γύρω από την οικειότητα, την εμπιστοσύνη και την κοινή ζωή.
Φυσικά, δεν γεννιέται κάθε ζήλια από το πουθενά. Μια προηγούμενη απιστία, μια σχέση στην οποία κάποιος εξαπατήθηκε, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή έντονος φόβος εγκατάλειψης μπορούν να την κάνουν πολύ πιο δυνατή. Και αν έχει προηγηθεί πραγματικό ψέμα ή προδοσία στην τωρινή σχέση, η δυσπιστία έχει μια συγκεκριμένη αιτία που χρειάζεται να αντιμετωπιστεί.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο έλεγχος γίνεται λύση. Αν μια σχέση πρόκειται να συνεχιστεί μετά από μια προδοσία, χρειάζεται σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και ειλικρινής επικοινωνία, όχι μια καθημερινότητα στην οποία ο ένας γίνεται μόνιμα «ύποπτος» και ο άλλος «ανακριτής».
Πότε χρειάζεται πραγματικά προσοχή
Το πιο απλό κριτήριο είναι να δούμε πόσο χώρο έχει αρχίσει να καταλαμβάνει η ζήλια στη σχέση και στην καθημερινότητα. Αν προκαλεί συχνούς καβγάδες, αν δημιουργεί άγχος, αν κάποιος αλλάζει τη συμπεριφορά του για να μη «δώσει δικαίωμα» ή αν νιώθει ότι πρέπει να προσέχει κάθε λέξη, μήνυμα και έξοδο για να αποφύγει μια έκρηξη, τότε κάτι χρειάζεται να αλλάξει.
Και υπάρχουν συμπεριφορές που δεν πρέπει να βαφτίζονται απλώς «ζήλια». Απειλές, εκφοβισμός, παρακολούθηση, απομόνωση από φίλους και οικογένεια, συνεχής έλεγχος του κινητού ή οικονομικός και κοινωνικός περιορισμός μπορούν να αποτελούν μορφές κακοποιητικής συμπεριφοράς. Το «ζηλεύει επειδή αγαπάει» δεν είναι δικαιολογία όταν κάποιος φοβάται την αντίδραση του ανθρώπου με τον οποίο βρίσκεται σε σχέση.
Η ζήλια μπορεί να συζητηθεί και να δουλευτεί, ιδιαίτερα όταν και οι δύο αναγνωρίζουν τι συμβαίνει. Μερικές φορές χρειάζεται απλώς καλύτερη επικοινωνία και πιο ξεκάθαρα όρια, ενώ άλλες φορές η βοήθεια ενός ειδικού μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη, ειδικά όταν η ανασφάλεια και η καχυποψία επαναλαμβάνονται σε κάθε σχέση. Η αγάπη μπορεί να περιλαμβάνει ανασφάλειες και φόβους. Αυτό που δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει είναι φόβο, έλεγχο και μια μόνιμη απαίτηση να αποδεικνύει κάποιος ότι αξίζει την εμπιστοσύνη μας.
Διαβάστε ακόμα
Όλα σωστά, εκτός από το timing: Μήπως αυτή είναι η πιο βολική δικαιολογία του σύγχρονου dating;
«Θα δούμε πού θα πάει»: Πότε το situationship έχει κρατήσει περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε;
