Το να έχεις απαιτήσεις από τον εαυτό σου δεν είναι από μόνο του προβληματικό. Η αυτοκριτική μπορεί μάλιστα να λειτουργήσει ως κινητήρια δύναμη: σε βοηθά να προοδεύεις, να διορθώνεις τα λάθη σου και να αναστοχάζεσαι. Όταν όμως γίνεται διαρκής, παρεμβατική ή ακόμη και τιμωρητική, αρχίζει να επιβαρύνει σοβαρά την ψυχική σου υγεία. Μειωμένο κίνητρο, συναισθηματική κόπωση, αναβλητικότητα… η συνεχής αυτοκριτική οδηγεί στην εξάντληση.
«Οι άνθρωποι που είναι υπερβολικά σκληροί με τον εαυτό τους συνήθως πιστεύουν ότι η αυτοκριτική τους είναι δικαιολογημένη», εξηγεί η κλινική ψυχολόγος Alice Boyes στο αμερικανικό περιοδικό Psychology Today. Ωστόσο, αυτή η εσωτερική αυστηρότητα σπάνια αποτελεί ένδειξη διαύγειας, συχνά είναι σύμπτωμα μιας ανισόρροπης σχέσης με τον εαυτό μας. Δες πώς μπορείς να την αναγνωρίσεις.
Κατηγορείς τον εαυτό σου για μικρά λάθη και συνεχίζεις να τον τιμωρείς μετά
Μένεις προσκολλημένος/η σε ένα λάθος που δεν είχε πραγματικές συνέπειες και συνεχίζεις να κατηγορείς τον εαυτό σου, ακόμη κι αφού το έχεις διορθώσει. Η ενοχή μπορεί βέβαια να έχει και υγιή ρόλο: «Μας παρακινεί να διορθώνουμε τα λάθη μας και να μην τα επαναλαμβάνουμε», υπενθυμίζει η Alice Boyes. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η διόρθωση έχει γίνει… αλλά η ψυχική τιμωρία συνεχίζεται. Η ειδικός προτείνει, αφού κάνεις ό,τι καλύτερο μπορείς, να προχωράς συνειδητά σε κάτι άλλο. Το να πιέζεις τον εαυτό σου πέρα από αυτό το σημείο δεν σε κάνει πιο υπεύθυνο/η, απλώς σε κάνει πιο σκληρό/ή με τον εαυτό σου.
Βάζεις συστηματικά τις ανάγκες σου σε δεύτερη μοίρα
Ξέρεις ότι θα έπρεπε να κόψεις ρυθμούς, να ζητήσεις βοήθεια, να φροντίσεις το σώμα ή την ψυχική σου υγεία… αλλά «δεν είναι ποτέ η κατάλληλη στιγμή». «Μπορεί να φροντίζεις τον εαυτό σου σε κάποιους τομείς, αλλά να παραμελείς βασικές πτυχές της ευεξίας σου», τονίζει η Alice Boyes. Έτσι, στερείς από τον εαυτό σου όσα θα πρόσφερες απλόχερα σε κάποιον άλλον. Η ψυχολόγος προειδοποιεί ιδιαίτερα για κρίσιμους τομείς, όπως η σωματική υγεία, ο ύπνος και η χρόνια εξάντληση, που συχνά θυσιάζονται στο όνομα της απόδοσης.
Συγκρίνεις συνεχώς τον εαυτό σου με τους άλλους και νιώθεις πάντα «πίσω»
Έχεις διαρκώς την αίσθηση ότι οι άλλοι τα καταφέρνουν καλύτερα, πιο γρήγορα και πιο εντυπωσιακά από εσένα. Η σύγκριση είναι ανθρώπινο αντανακλαστικό, όμως όταν γίνεται μόνιμη, τροφοδοτεί κυρίως αρνητικές σκέψεις. Συχνά είναι ασυνείδητη και ενισχύεται από τα social media, όπου, ας μην ξεχνάμε, βλέπουμε μόνο την επιφάνεια της ζωής των άλλων. Ο εντοπισμός των ερεθισμάτων, όπως συγκεκριμένες πλατφόρμες ή στιγμές ευαλωτότητας, είναι ένα καλό πρώτο βήμα για να ξαναπάρεις τον έλεγχο.
Δυσκολεύεσαι να γιορτάσεις τις επιτυχίες σου
Υποτιμάς όσα καταφέρνεις, πεπεισμένος/η ότι «ποτέ δεν είναι αρκετά». Μόλις πετύχεις έναν στόχο, το μυαλό σου περνά αμέσως στον επόμενο. Η ικανοποίηση είναι παροδική. Συνηθίζεις τις επιτυχίες σου και αναζητάς αμέσως μια νέα κορυφή. Αυτό το μοτίβο συνδέεται και με το σύνδρομο του απατεώνα, ένα φαινόμενο ιδιαίτερα συχνό στις γυναίκες. Η αρνητική προκατάληψη μάς ωθεί να υποβαθμίζουμε τις επιτυχίες μας, να αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας και να επιδιώκουμε συνεχώς περισσότερα. Κι όμως, το να μάθουμε να αναγνωρίζουμε το θετικό στις πράξεις μας αλλάζει βαθιά τη σχέση μας με τη δουλειά, με τον εαυτό μας και, τελικά, με τη ζωή.
Για να αναγνωρίζεις τις επιτυχίες σου, αφιέρωσε λίγα λεπτά κάθε μέρα για να τις γράφεις σε ένα σημειωματάριο. Θα είναι ένα καθημερινό αρχείο όσων λειτουργούν, όσων πετυχαίνεις και, πάνω απ’ όλα, όσων είσαι ικανός/ή να καταφέρεις.
Νιώθεις άβολα με τα κομπλιμέντα
Ένα κομπλιμέντο σε φέρνει σε δύσκολη θέση, το υποβαθμίζεις, το αποφεύγεις ή το απορρίπτεις σχεδόν ενστικτωδώς. Το να μάθεις να δέχεσαι ένα κομπλιμέντο συχνά προϋποθέτει δουλειά πάνω στην αυτοεκτίμηση. Όσο περισσότερο αναγνωρίζεις εσωτερικά τις ποιότητές σου, τόσο πιο εύκολη, και τελικά ευχάριστη, θα γίνεται η εξωτερική αναγνώριση. Είναι μια αργή διαδικασία, αλλά απαραίτητη για μια πιο ήρεμη σχέση με τον εαυτό σου.
Ξανασκέφτεσαι διαρκώς τι είπες ή τι έκανες
Αναπαράγεις νοητά παλιές σκηνές, κατηγορώντας τον εαυτό σου για τα λόγια και τις αντιδράσεις σου, χωρίς να μπορείς να τον συγχωρήσεις. Η πρόκληση εδώ είναι να βρεθεί η ισορροπία στην ανάληψη ευθύνης. Η Alice Boyes προτείνει μια απλή άσκηση, αν τείνεις να τα φορτώνεσαι όλα όταν κάτι πάει στραβά, δοκίμασε συμβολικά να αναλάβεις το 50% της ευθύνης. Έπειτα αναρωτήσου, ποιο επίπεδο ευθύνης είναι πραγματικά απαραίτητο για να μην επαναληφθεί αυτό;
Νιώθεις ενοχές για το ότι νιώθεις τα συναισθήματά σου.
Κατηγορείς τον εαυτό σου επειδή είσαι λυπημένος/η, θυμωμένος/η, κουρασμένος/η ή αγχωμένος/η, σαν το ίδιο το συναίσθημα να είναι λάθος. Κι όμως, το να επιτρέπεις στον εαυτό σου να νιώθει, σε ένα ουδέτερο και υποστηρικτικό περιβάλλον, είναι καθοριστικό βήμα. Η αναγνώριση των συναισθημάτων σου και η έκφρασή τους χωρίς φόβο κρίσης ή του ότι θα πληγώσεις τους άλλους, σε βοηθούν να τα εξημερώσεις. Όσο περισσότερο τα καταπιέζεις, τόσο πιο έντονα θα επιστρέφουν.
