Είναι εύκολο να αποδίδεις την έλλειψη συγκέντρωσης σε παράγοντες όπως το τι έφαγες το μεσημέρι. Έχεις όμως σκεφτεί ποτέ τους ήχους που υπάρχουν γύρω σου; Ίσως σε επιβαρύνουν πολύ περισσότερο απ' όσο φαντάζεσαι. Ο θόρυβος ανταγωνίζεται διαρκώς για την προσοχή του εγκεφάλου σου, ακόμη κι όταν δεν το αντιλαμβάνεσαι συνειδητά, και μπορεί να υπονομεύσει σημαντικά την ικανότητά σου να συγκεντρώνεσαι.

Οι ειδικοί στις νευροεπιστήμες μπορούν να εξηγήσουν γιατί ορισμένοι τύποι θορύβου αυξάνουν το στρες και την πνευματική κόπωση, ενώ άλλοι μπορούν να ενισχύσουν τη συγκέντρωση ή ακόμη και τη δημιουργικότητα.

Πώς επεξεργάζεται ο εγκέφαλος τον θόρυβο

Η επεξεργασία του θορύβου γίνεται σε πολλές διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. «Σε αυτές περιλαμβάνονται η αμυγδαλή, που αξιολογεί άμεσα αν υπάρχει πιθανή απειλή, ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου, που διαχειρίζεται τις ανταγωνιστικές απαιτήσεις, και ο προμετωπιαίος φλοιός, ο οποίος είναι υπεύθυνος για τον έλεγχο της προσοχής, τη συγκέντρωση και την αναστολή ανεπιθύμητων αντιδράσεων», εξηγεί η νευροψυχολόγος Lauren Mahoney.

Ο νευροεπιστήμονας Ramses Alcaide επισημαίνει ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται καν ότι ο εγκέφαλός τους αντιδρά στον θόρυβο.

«Συνήθως αντιλαμβανόμαστε μόνο τις συνέπειες, όπως μεγαλύτερη κόπωση από το συνηθισμένο ή ένα αίσθημα στρες».

Προβλέψιμος θόρυβος

Δεν ενεργοποιούν όλοι οι ήχοι τα κυκλώματα του στρες. Οι ευχάριστοι ήχοι μπορούν πραγματικά να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της ψυχικής ισορροπίας.

«Η μουσική που αγαπάς αυξάνει την έκκριση ντοπαμίνης. Ο ήχος της βροχής και των πουλιών επιβραδύνει τους παλμούς της καρδιάς. Ο ροζ θόρυβος, ένας σταθερός ήχος που μοιάζει με τη βροχή, φαίνεται ότι μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα του βαθύ ύπνου», αναφέρει ο Alcaide.

Photo by Soundtrap on Unsplash

Προβλέψιμος θεωρείται κάθε σταθερός και συνεχής ήχος που ο εγκέφαλος αναγνωρίζει γρήγορα και παύει να παρακολουθεί ενεργά.

«Όταν τα ακουστικά ερεθίσματα είναι προβλέψιμα και σταθερά, μπορούν να υποστηρίξουν τη γνωστική λειτουργία, διατηρώντας σταθερό το επίπεδο εγρήγορσης», εξηγεί η Mahoney.

Εκτός από το ότι βοηθούν στη συγκέντρωση, οι περισσότεροι άνθρωποι μετά από λίγο παύουν να δίνουν σημασία σε αυτούς τους ήχους.

Απρόβλεπτος θόρυβος

Ορισμένοι απότομοι ή διαταρακτικοί ήχοι ενεργοποιούν τα κυκλώματα ανίχνευσης κινδύνου πριν καν προλάβεις να το συνειδητοποιήσεις. Γι' αυτό ένας δυνατός θόρυβος κάνει την καρδιά σου να χτυπά πιο γρήγορα προτού καν προλάβεις να σκεφτείς τι συνέβη. Όταν αυτά τα κυκλώματα ενεργοποιούνται όλη μέρα, το σώμα παραμένει σε μια κατάσταση χαμηλού αλλά συνεχούς στρες.

Γενικά, οι απρόβλεπτοι ή σύνθετοι θόρυβοι απαιτούν περισσότερους νοητικούς πόρους.

Οι ξαφνικές διακοπές ή οι διαλείποντες δυνατοί ήχοι ενεργοποιούν τα συστήματα επαγρύπνησης και αυξάνουν το γνωστικό φορτίο. Δεν πρόκειται για έλλειψη κινήτρων. Ο εγκέφαλος κατανέμει υπερβολικά πολλή προσοχή στα ανταγωνιστικά ακουστικά ερεθίσματα, με αποτέλεσμα να απομένουν λιγότεροι πόροι για τη συγκέντρωση και τη μνήμη εργασίας.

Παραδόξως, οι ανθρώπινες συνομιλίες συγκαταλέγονται στους πιο αποσπαστικούς ήχους.

Photo by Redd Francisco on Unsplash

Οι ανθρώπινες φωνές είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τον εγκέφαλο, επειδή είναι προγραμματισμένος να δίνει προτεραιότητα στις κοινωνικές πληροφορίες. Οι ακανόνιστοι ή απρόβλεπτοι ήχοι, όπως οι φωνές, οι καβγάδες ή ακόμη και το γάβγισμα ενός σκύλου, ενεργοποιούν πολύ εύκολα την αντίδραση στο στρες.

Παθήσεις που αυξάνουν την ευαισθησία στον θόρυβο

Σύμφωνα με τον Alcaide, το ίδιο περιβάλλον μπορεί να επηρεάζει τους ανθρώπους με εντελώς διαφορετικό τρόπο. «Αυτό που για κάποιον είναι απολύτως ανεκτό, μπορεί να μειώσει τη συγκέντρωση κάποιου άλλου κατά 30% έως 40%».

Υπάρχουν μάλιστα συγκεκριμένες καταστάσεις που κάνουν τον εγκέφαλο πολύ πιο ευάλωτο στον θόρυβο.

«Τα άτομα με μισοφωνία βιώνουν ορισμένους ήχους, όπως το μάσημα ή το χτύπημα αντικειμένων, ως έντονα δυσάρεστους σε νευρολογικό επίπεδο, προκαλώντας άμεσες συναισθηματικές και σωματικές αντιδράσεις. Αντίστοιχα, όσοι πάσχουν από αγχώδεις διαταραχές έχουν υψηλότερο βασικό επίπεδο εγρήγορσης, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και ένας χαμηλής έντασης θόρυβος μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά τη συγκέντρωση».

Παρόμοιες δυσκολίες εμφανίζουν συχνά άτομα που έχουν βιώσει τραυματικά γεγονότα, άνθρωποι με ΔΕΠΥ ή αυτισμό, καθώς και όσοι βρίσκονται σε κατάσταση επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout).

Unsplash

Πώς να μειώσεις την επίδραση του θορύβου

Υπάρχουν αρκετοί αποτελεσματικοί τρόποι για να περιορίσεις τη γνωστική και συναισθηματική επιβάρυνση που προκαλεί ο θόρυβος.

Αναγνώρισε τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια

Πολλοί άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται ότι ο θόρυβος τους επηρεάζει μέχρι να αισθανθούν εκνευρισμό, εξάντληση ή αδυναμία να λειτουργήσουν. Σημάδια όπως ένταση στη γνάθο, πονοκέφαλος, ανησυχία, ανυπομονησία, δυσκολία στην παρακολούθηση μιας συζήτησης ή έντονη επιθυμία να απομακρυνθούν από τον χώρο δείχνουν ότι το όριο ανοχής έχει σχεδόν ξεπεραστεί.

Δημιούργησε σταθερό ηχητικό περιβάλλον

Ο εγκέφαλος διαχειρίζεται πολύ καλύτερα έναν σταθερό ήχο παρά τις ξαφνικές διακοπές. Για ορισμένους ανθρώπους, ένας ήπιος συνεχής ήχος —όπως λευκός θόρυβος, ένας ανεμιστήρας ή απαλή οργανική μουσική— μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικός ακόμη και από την απόλυτη ησυχία.

Άλλαξε χώρο

Ακόμη και μικρές αλλαγές στο περιβάλλον μπορούν να βοηθήσουν. Αν δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς στη δουλειά, δοκίμασε να κάθεσαι πιο μακριά από την πόρτα ή να μεταφέρεσαι σε πιο ήσυχο χώρο όταν χρειάζεται να κάνεις τηλεφωνήματα ή εργασία που απαιτεί μεγάλη συγκέντρωση.

Χρησιμοποίησε ακουστικά με ενεργή ακύρωση θορύβου

Τα ακουστικά με ενεργή ακύρωση θορύβου είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά απέναντι σε συνεχείς ήχους χαμηλής συχνότητας, όπως ο κλιματισμός, η κυκλοφορία ή ο θόρυβος των αεροπλάνων. Δεν είναι εξίσου αποτελεσματικά στις ανθρώπινες φωνές. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να βοηθήσει ο συνδυασμός τους με ήχους βροχής ή ροζ θορύβου.

Δώσε προσοχή στην αναπνοή σου

Ένας από τους ταχύτερους τρόπους να μειώσεις το στρες που προκαλεί ο θόρυβος είναι να ρυθμίσεις άμεσα το νευρικό σύστημα.

Μια τεχνική που φαίνεται ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι δύο διαδοχικές εισπνοές από τη μύτη και μία αργή, παρατεταμένη εκπνοή από το στόμα, για περίπου πέντε λεπτά την ημέρα.

Προστάτευσε τον ύπνο σου

Ο εγκέφαλος συνεχίζει να επεξεργάζεται τους ήχους ακόμη και όταν κοιμάσαι. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και σχετικά χαμηλά επίπεδα νυχτερινού θορύβου, όπως η κυκλοφορία περίπου στα 50 ντεσιμπέλ, μπορεί με την πάροδο του χρόνου να επηρεάσουν την καρδιαγγειακή υγεία.

Για να μειώσεις την έκθεση στον θόρυβο τη νύχτα, μπορείς να χρησιμοποιήσεις συσκευή λευκού θορύβου, μαλακές ωτοασπίδες, ανεμιστήρα ή κουρτίνες και χαλιά που απορροφούν τον ήχο. Ένας ποιοτικός ύπνος θα βοηθήσει τον εγκέφαλό σου να διαχειρίζεται πολύ καλύτερα τους θορύβους της επόμενης ημέρας.

Διαβάστε ακόμα:

Γιατί στριφογυρίζετε τη νύχτα στο κρεβάτι;

9 καθημερινές συνήθειες που σαμποτάρουν το ανοσοποιητικό σου