Η ανατροφή των παιδιών είναι ίσως η πιο απαιτητική και ταυτόχρονα πιο καθοριστική διαδικασία στη ζωή μιας οικογένειας. Για δεκαετίες, ψυχολόγοι και ερευνητές προσπαθούν να κατανοήσουν ποιοι τρόποι διαπαιδαγώγησης βοηθούν τα παιδιά να εξελιχθούν σε ψυχικά υγιείς, αυτόνομους και ανθεκτικούς ενήλικες.
Η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία καταλήγει ότι οι περισσότεροι γονείς -συνειδητά ή ασυνείδητα- κινούνται μέσα σε τρία βασικά στιλ ανατροφής. Η κατανόηση αυτών των μοντέλων βοηθά όχι μόνο τους γονείς, αλλά και εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας να καταλάβουν τι πραγματικά χρειάζονται τα παιδιά.
Photo by frank mckenna on Unsplash
1. Αυταρχικό στιλ (Authoritarian Parenting)
Το αυταρχικό στιλ βασίζεται κυρίως στον έλεγχο και στην υπακοή.
- Πολλοί κανόνες χωρίς εξήγηση
- Έμφαση στην πειθαρχία
- Συχνή χρήση τιμωρίας
- Περιορισμένη συναισθηματική έκφραση
- Φράσεις όπως: «Γιατί έτσι είπα εγώ»
Ο γονέας λειτουργεί ως αυθεντία και η συμμόρφωση θεωρείται πρωταρχικός στόχος.
Πιθανά αποτελέσματα στα παιδιά
Έρευνες δείχνουν ότι παιδιά που μεγαλώνουν αποκλειστικά με αυταρχική ανατροφή συχνά:
- έχουν αυξημένο άγχος,
- δυσκολεύονται να πάρουν πρωτοβουλίες,
- εμφανίζουν χαμηλότερη αυτοεκτίμηση,
- υπακούν εξωτερικά αλλά δεν αναπτύσσουν εσωτερικό αυτοέλεγχο.
Παρότι μπορεί να φαίνονται «πειθαρχημένα», συχνά λειτουργούν από φόβο και όχι από κατανόηση.
Photo by A n v e s h on Unsplash
2. Υπερ-επιτρεπτικό στιλ (Permissive Parenting)
Στο επιτρεπτικό μοντέλο, η έμφαση δίνεται σχεδόν αποκλειστικά στην ελευθερία του παιδιού.
- Ελάχιστα όρια και κανόνες
- Αποφυγή σύγκρουσης
- Δυσκολία στο «όχι»
- Ο γονέας λειτουργεί περισσότερο ως φίλος παρά ως καθοδηγητής
- Προτεραιότητα στα συναισθήματα του παιδιού χωρίς σαφή πλαίσια
Η πρόθεση είναι συνήθως θετική: προστασία του παιδιού από πίεση ή τραύμα.
Πιθανά αποτελέσματα στα παιδιά
Η έρευνα έχει συνδέσει αυτό το στιλ με:
- δυσκολία στον αυτοέλεγχο,
- χαμηλή ανοχή στη ματαίωση,
- προβλήματα με όρια και ευθύνες,
- μεγαλύτερη δυσκολία προσαρμογής σε σχολείο ή εργασία.
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν εύκολα πώς να διαχειρίζονται περιορισμούς της πραγματικής ζωής.
Photo by Hoi An and Da Nang Photographer on Unsplash
3. Δημοκρατικό ή Καθοδηγητικό στιλ (Authoritative Parenting)
Αυτό το μοντέλο συνδυάζει δύο στοιχεία που παλαιότερα θεωρούνταν αντίθετα: ζεστασιά και όρια.
- Σαφείς κανόνες
- Εξηγήσεις αντί για αυθαίρετες εντολές
- Συναισθηματική διαθεσιμότητα
- Συνέπειες χωρίς ταπείνωση ή φόβο
- Ενθάρρυνση ανεξαρτησίας μέσα σε ασφαλές πλαίσιο
Ο γονέας δεν είναι ούτε αυταρχικός ούτε παθητικός, είναι καθοδηγητής.
Πιθανά αποτελέσματα στα παιδιά
Μελέτες δεκαετιών δείχνουν ότι παιδιά που μεγαλώνουν με αυτό το στιλ εμφανίζουν συχνότερα:
- υψηλότερη αυτοεκτίμηση,
- καλύτερες κοινωνικές δεξιότητες,
- μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα,
- καλύτερη σχολική και επαγγελματική προσαρμογή,
- ισχυρό εσωτερικό σύστημα αξιών.
Photo by Hoi An and Da Nang Photographer on Unsplash
Ποιο στιλ προτείνουν οι ειδικοί;
Η συντριπτική πλειονότητα των σύγχρονων ψυχολόγων και παιδοψυχιάτρων προτείνει το δημοκρατικό (authoritative) στιλ ανατροφής.
Ο λόγος είναι απλός: τα παιδιά χρειάζονται ταυτόχρονα δύο βασικές εμπειρίες:
Ασφάλεια και αποδοχή, για να αναπτύξουν αυτοπεποίθηση.
Όρια και καθοδήγηση, για να αναπτύξουν αυτοέλεγχο.
Τα όρια δεν θεωρούνται τιμωρία αλλά μορφή μάθησης. Μέσα από μικρές απογοητεύσεις σε ασφαλές περιβάλλον, το παιδί αποκτά ψυχική ανθεκτικότητα.
Photo by Vitaly Gariev on Unsplash
Γιατί τα όρια είναι σημαντικά
Η ανάπτυξη του εγκεφάλου των παιδιών απαιτεί επαναλαμβανόμενη εμπειρία ρύθμισης:
- να περιμένουν,
- να διαχειρίζονται απογοήτευση,
- να ακούν «όχι» χωρίς να καταρρέουν,
- να συνεργάζονται με άλλους.
Τα όρια λειτουργούν σαν «εκπαίδευση» του νευρικού συστήματος στην πραγματικότητα της κοινωνικής ζωής.
Η σύγχρονη επιστήμη δεν υποστηρίζει ούτε τη σκληρή αυστηρότητα ούτε την πλήρη ελευθερία χωρίς πλαίσιο. Η πιο υγιής ανατροφή βρίσκεται στη μέση: σταθερότητα χωρίς φόβο και ελευθερία χωρίς χάος. Τα παιδιά δεν χρειάζονται τέλειους γονείς. Χρειάζονται γονείς που συνδυάζουν αγάπη, συνέπεια και καθοδήγηση, ώστε να μάθουν σταδιακά να γίνονται οι ίδιοι ο εσωτερικός τους οδηγός.
Διαβάστε ακόμα
Όταν η εφηβεία χτυπά την πόρτα του σπιτιού: Τι να περιμένεις και πώς να σταθείς δίπλα στο παιδί σου
Οι γονείς σου επεμβαίνουν στη ζωή σου; Πώς να τους αντιμετωπίσεις χωρίς να σκοτωθείτε
