Σχεδόν κάθε γονιός έχει την ανησυχία μήπως το παιδί του είναι κακομαθημένο ειδικά αν είναι μοναχοπαίδι. Συνήθως πρόκειται για μια υπερβολική ανησυχία των γονιών, υπάρχουν όμως περιπτώσεις οικογενειών που τα παιδιά τους είναι όντως... κακομαθημένα.
Σύμφωνα με άρθρο του 1989 που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Pediatrics, το «σύνδρομο του κακομαθημένου παιδιού» συνδέεται με την εκδήλωση «υπερβολικά» ανώριμης και εγωκεντρικής συμπεριφοράς και εμφανίζεται όταν οι γονείς δεν επιβάλλουν σταθερά και κατάλληλα για την ηλικία όρια.
Οι ειδικοί λοιπόν επισημαίνουν ότι τα πραγματικά κακομαθημένα παιδιά ενδέχεται να αναπτύξουν τα παρακάτω 11 χαρακτηριστικά που είναι πολύ ενοχλητικά για τους γύρω τους και φυσικά θα έχει αντίκτυπο και στο είδος του ενήλικα που θα γίνουν.
1. Περιμένουν άμεση ικανοποίηση
Οι άνθρωποι που υπήρξαν σοβαρά κακομαθημένοι ως παιδιά συχνά συνήθιζαν να παίρνουν αυτό που ήθελαν, είτε ήταν ένα παιχνίδι στη βιτρίνα είτε την αποκλειστική προσοχή των γονιών τους ενώ εκείνοι ήταν απασχολημένοι.
Αν η ανάγκη σου για άμεση ικανοποίηση δεν περιορίστηκε ποτέ, είναι πολύ πιθανό ως ενήλικας να πιστεύεις ότι πρέπει να παίρνεις ακριβώς αυτό που θέλεις και γρήγορα. Πλέον οι προσδοκίες σου ξεπερνούν τα καινούργια παιχνίδια. Μπορεί να περιμένεις καλούς βαθμούς χωρίς προσπάθεια και να κατηγορείς τους καθηγητές αν αποτύχεις. Μπορεί να θεωρείς ότι πρέπει να προσληφθείς στη δουλειά των ονείρων σου, παρότι δεν έχεις τα απαραίτητα προσόντα. Ή να πιστεύεις ότι αξίζεις την προσοχή που επιθυμείς από τον σύντροφό σου, όποτε τη θελήσεις.
Σύμφωνα με μελέτη στο Journal of Personality and Social Psychology, η ικανότητα αναβολής της ικανοποίησης στην παιδική ηλικία συνδέεται με ακαδημαϊκή και επαγγελματική επιτυχία αργότερα. Τα παιδιά που μπορούσαν να περιμένουν περισσότερο στα 4 και 5 τους χρόνια είχαν μεγαλύτερη ακαδημαϊκή και κοινωνική επάρκεια ως έφηβοι, δείχνοντας υψηλή λεκτική ευχέρεια, προσοχή και καλύτερη διαχείριση της απογοήτευσης και του στρες.
Το ότι κάποιος δεν έμαθε να αναβάλλει την ικανοποίηση ως παιδί δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να καλλιεργήσει αυτή την ικανότητα αργότερα. Η εξάσκηση της ενσυνειδητότητας μπορεί να βοηθήσει στην ανάπτυξη υπομονής και παρουσίας στη στιγμή.
2. Έχουν φτωχές δεξιότητες αντιμετώπισης δυσκολιών
Ένα ακόμη σημάδι ότι κάποιος ήταν κακομαθημένος ως παιδί είναι ότι δυσκολεύεται να διαχειριστεί απογοητεύσεις, άγχος και αναποδιές ως ενήλικας.
Οι φτωχές δεξιότητες αντιμετώπισης συνδέονται με την ανάγκη για άμεση ικανοποίηση. Τα παιδιά γίνονται κακομαθημένα όταν οι γονείς δεν θέτουν κατάλληλα όρια. Έχουν χαμηλή ανοχή στη ματαίωση, εκνευρίζονται εύκολα μπροστά σε προκλήσεις και δυσκολεύονται να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους.
Ως κακομαθημένο παιδί, οι γονείς σου ίσως «εξομάλυναν» τα πάντα για σένα, απομακρύνοντας εμπόδια και διασφαλίζοντας την επιτυχία σου. Επειδή βίωσες λίγες απογοητεύσεις, πιθανότατα δεν έμαθες πώς να αντιδράς όταν τα πράγματα δεν πάνε όπως θέλεις.
Μπορεί να δυσκολεύεσαι να παραμείνεις ήρεμος σε αγχωτικές ή πιεστικές καταστάσεις. Να γίνεσαι αμυντικός όταν σε κριτικάρουν, αντί να αναγνωρίζεις ότι ίσως μπορούσες να κάνεις κάτι διαφορετικά. Να βλέπεις τα λάθη ως απόδειξη αποτυχίας και όχι ως ευκαιρία μάθησης.
3. Νιώθουν ότι όλοι τους χρωστάνε
Ένα έντονο αίσθημα δικαιώματος είναι συχνό χαρακτηριστικό των κακομαθημένων ως παιδιά ενηλίκων. Αν οι γονείς ικανοποιούσαν κάθε τους επιθυμία, είναι πιθανό να πιστεύουν ακόμα ότι οι άλλοι οφείλουν να καλύπτουν τις ανάγκες τους χωρίς ανταπόδοση.
Αυτό σημαίνει ότι θεωρείς πως αξίζεις ειδική μεταχείριση ή τα οφέλη της επιτυχίας χωρίς προσπάθεια. Εκδηλώνεται επίσης με την πεποίθηση ότι οι κανόνες δεν ισχύουν για σένα — είτε κόβεις σειρά επειδή ο χρόνος σου είναι «πιο πολύτιμος», είτε πιστεύεις ότι δεν πρέπει να έχεις συνέπειες για αντιγραφή ή οικειοποίηση ξένης δουλειάς.
Αυτή η στάση δυσκολεύει τη διατήρηση μακροχρόνιων σχέσεων. Οι φιλίες και οι ερωτικές σχέσεις βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και τη φροντίδα. Αν κάποιος βάζει πάντα τον εαυτό του στο επίκεντρο χωρίς να προσφέρει, τελικά χάνει τους ανθρώπους γύρω του.
4. Νιώθουν αβοήθητοι
Οι γονείς που κάνουν τα πάντα για τα παιδιά τους ουσιαστικά τους διδάσκουν ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα μόνα τους. Αυτά τα παιδιά γίνονται ενήλικες που περιμένουν από τους άλλους να τα φροντίζουν, επειδή δεν έμαθαν να εμπιστεύονται τις ικανότητές τους.
Αν οι γονείς σου τα έκαναν όλα για σένα, σου στέρησαν την ευκαιρία να χτίσεις εσωτερική δύναμη και αίσθηση αποτελεσματικότητας. Ως ενήλικας, μπορεί να αποφεύγεις προκλήσεις επειδή δεν πιστεύεις ότι μπορείς να τα καταφέρεις. Ίσως δυσκολεύεσαι να κρατήσεις μια δουλειά, επειδή εγκαταλείπεις όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Το πρώτο βήμα για να ξεπεραστεί αυτό είναι να αναγνωρίσει κανείς ότι μπορεί να μάθει να διαχειρίζεται δύσκολες καταστάσεις, ακόμη κι αν δεν το έμαθε στην παιδική ηλικία.
5. Δυσκολεύονται με τους συμβιβασμούς
Ένας κακομαθημένος ενήλικας μπορεί να δυσκολεύεται να συμβιβαστεί, ακόμα και με ανθρώπους που αγαπά. Αυτό επηρεάζει αρνητικά προσωπικές και επαγγελματικές σχέσεις.
Αν ως παιδί έκανες πάντα το δικό σου επειδή δεν υπήρχαν όρια, πιθανόν εξακολουθείς να περιμένεις ο κόσμος να λειτουργεί προς όφελός σου και να αντιδράς άσχημα όταν δεν συμβαίνει.
Μπορεί να δυσκολεύεσαι να συνεργαστείς, να πιστεύεις ότι έχεις πάντα δίκιο και να μην είσαι πρόθυμος να μοιραστείς τον έλεγχο. Όμως ο συμβιβασμός είναι βασικό στοιχείο υγιών σχέσεων και επίλυσης συγκρούσεων.
6. Έχουν χαμηλή συναισθηματική ανθεκτικότητα
Η κλινική κοινωνική λειτουργός Cheryl Gerson σημειώνει ότι η υπερπροστασία των παιδιών από κάθε δυσάρεστο συναίσθημα μπορεί να υπονομεύσει τη συναισθηματική τους ανθεκτικότητα.
«Τα παιδιά πρέπει να καταλάβουν ότι το να παίρνεις αυτό που θέλεις δεν είναι πάντα εύκολο. Έτσι χτίζεται η συναισθηματική ανθεκτικότητα», εξηγεί.
Όταν οι γονείς δεν αφήνουν τα παιδιά να βιώσουν δυσφορία, εκείνα γίνονται ενήλικες που υπεραντιδρούν σε κάθε μικρή αλλαγή στο συναισθηματικό τους τοπίο. Η ικανότητα να αποδέχεσαι τα δύσκολα συναισθήματα χωρίς αυτοκριτική είναι βασικό στοιχείο ψυχικής δύναμης.
Freepik
7. Η αξία τους εξαρτάται από την εξωτερική επιβεβαίωση
Τα κακομαθημένα παιδιά συχνά δέχονταν υπερβολικό έπαινο ακόμη και για τα πιο μικρά επιτεύγματα. Αυτό, αν και γλυκό, μπορεί να τα εκπαιδεύσει να αναζητούν διαρκώς εξωτερική επιβεβαίωση.
Έτσι, η αυτοεικόνα τους βασίζεται στο τι σκέφτονται οι άλλοι, κάτι που τα καθιστά ασταθή και εύκολα χειραγωγήσιμα. Ο ψυχολόγος Nick Wignall επισημαίνει ότι η συνεχής ανάγκη για διαβεβαίωση είναι ένδειξη συναισθηματικής ευθραυστότητας.
Για να αναπτυχθεί συναισθηματική ανθεκτικότητα και αυτοπεποίθηση, χρειάζεται να αντέχει κανείς την προσωρινή δυσφορία των δύσκολων συναισθημάτων χωρίς να ζητά συνεχώς επιβεβαίωση.
8. Μισούν να τους λένε «όχι»
Οι γονείς που δεν θέτουν σαφή όρια μεγαλώνουν παιδιά που πιστεύουν ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, αγνοώντας τα συναισθήματα των άλλων. Ως ενήλικες, συχνά δεν σέβονται τα όρια και πιέζουν τους άλλους να πουν «ναι».
Μπορεί να χειραγωγούν — συνειδητά ή ασυνείδητα — τους άλλους, χρησιμοποιώντας τα συναισθήματά τους για να πετύχουν αυτό που θέλουν.
9. Δεν έχουν ευγνωμοσύνη
Η έλλειψη ευγνωμοσύνης είναι ισχυρή ένδειξη ότι κάποιος υπήρξε κακομαθημένος. Αν έχεις συνηθίσει να παίρνεις ό,τι θέλεις, ίσως δεν αναγνωρίζεις την προσπάθεια των άλλων.
Η ευγνωμοσύνη απαιτεί ενσυναίσθηση και αλλαγή οπτικής. Όπως εξηγεί η σύμβουλος Heather Moulder, η συστηματική πρακτική ευγνωμοσύνης ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα, τη συναισθηματική νοημοσύνη και τη νοοτροπία ανάπτυξης.
Κατά μία έννοια, η ευγνωμοσύνη είναι το αντίθετο του κακομαθημένου, γιατί προϋποθέτει την αποδοχή ότι ο κόσμος δεν περιστρέφεται γύρω σου.
10. Τους λείπει η αυτογνωσία
Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι έχουν αυτογνωσία, αλλά δυσκολεύονται να εξετάσουν γιατί έκαναν ένα λάθος ή αντέδρασαν με συγκεκριμένο τρόπο.
Τα κακομαθημένα παιδιά σπάνια ενθαρρύνονται να εξετάσουν τον εσωτερικό τους κόσμο, αφού οι αντιδράσεις τους θεωρούνται πάντα αποδεκτές. Όμως η αυτογνωσία μαθαίνεται και καλλιεργείται.
11. Φοβούνται την αλλαγή
Τα κακομαθημένα παιδιά συχνά προστατεύονται από κάθε δυσκολία ή συνέπεια. Όμως η ζωή είναι γεμάτη προκλήσεις και απρόβλεπτες αλλαγές.
Αν δεν έμαθες να τις αντιμετωπίζεις με την υποστήριξη των γονιών σου, δεν ανέπτυξες την εσωτερική αντοχή που χτίζεται μέσα από δομημένες δυσκολίες.
Η αλλαγή είναι δύσκολη για όλους, αλλά απαραίτητη για την ανάπτυξη. Τα καλά νέα είναι ότι ακόμη κι ένας άνθρωπος που κακομάθαινε ως παιδί μπορεί να μάθει να τη διαχειρίζεται καλύτερα. Μπορεί να απαιτεί προσπάθεια, αλλά αξίζει απόλυτα.
Διαβάστε ακόμα:
Τι να κάνεις όταν το παιδί ζητάει συνεχώς προσοχή
8 ρεαλιστικοί τρόποι να περνάς χρόνο με τα παιδιά σου χωρίς να εξαντλείσαι
