Υπάρχουν μέρες που νιώθεις πως όλα τρέχουν. Ρολόγια, υποχρεώσεις, δραστηριότητες, «πρέπει» και λίστες που δεν τελειώνουν ποτέ. Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, υπάρχει κι ένα παιδί που απλώς θέλει να παίξει. Όχι απαραίτητα με τον «σωστό» τρόπο, όχι με κανόνες που έγραψε κάποιος άλλος, όχι για να πετύχει κάτι. Θέλει να παίξει επειδή αυτό είναι το φυσικό του ένστικτο.
Το ελεύθερο παιχνίδι είναι εκείνη η στιγμή που το παιδί δεν ακολουθεί οδηγίες, δεν προσπαθεί να αποδείξει κάτι, δεν περιμένει επιβράβευση. Είναι η στιγμή που είναι ο εαυτός του. Και όσο απλό κι αν φαίνεται, αυτό το «απλώς παίζει» είναι από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να κάνει για να μεγαλώσει σωστά, γερά και ισορροπημένα.
Τι είναι πραγματικά το ελεύθερο παιχνίδι
Ελεύθερο παιχνίδι είναι το παιχνίδι που ξεκινά από το ίδιο το παιδί. Εκείνο αποφασίζει τι θα παίξει, πώς θα το παίξει, πόσο θα κρατήσει και με ποιον τρόπο θα εξελιχθεί.
Δεν υπάρχει «σωστό» και «λάθος». Δεν υπάρχει στόχος που πρέπει να πετύχει. Υπάρχει μόνο η χαρά της εξερεύνησης, η φαντασία, η δοκιμή, το πείραμα, η αυθόρμητη έκφραση.
Μπορεί να είναι κάτι απλό, όπως να φτιάχνει έναν πύργο από μαξιλάρια. Μπορεί να είναι «μαγειρική» με πλαστελίνη. Μπορεί να είναι μια ιστορία με κούκλες, φιγούρες, αυτοκινητάκια ή χαρτιά. Μπορεί να είναι τρέξιμο στην αυλή, παιχνίδι με νερό, με χώμα, με φύλλα.
Και ναι, μπορεί να είναι και «βαριέμαι». Γιατί πολλές φορές, η βαρεμάρα είναι το σημείο εκκίνησης της δημιουργικότητας.
Unsplash
Γιατί το παιδί χρειάζεται να παίζει ελεύθερα
Όταν ένα παιδί παίζει ελεύθερα, κάνει κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να περνά την ώρα του. Στην ουσία, χτίζει τον εσωτερικό του κόσμο.
Μέσα από το παιχνίδι, το παιδί μαθαίνει να καταλαβαίνει τον εαυτό του, να δοκιμάζει όρια, να παίρνει πρωτοβουλίες, να επιμένει, να απογοητεύεται, να ξαναπροσπαθεί. Και όλα αυτά γίνονται χωρίς πίεση, χωρίς φόβο αποτυχίας, χωρίς την αίσθηση ότι «εξετάζεται».
Το παιχνίδι είναι ο τρόπος του παιδιού να πει «έτσι νιώθω», «αυτό με απασχολεί», «αυτό φοβάμαι», «αυτό θέλω να καταλάβω».
Η φαντασία γίνεται εργαλείο ζωής
Η φαντασία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δεξιότητα. Και το ελεύθερο παιχνίδι είναι το γυμναστήριο της φαντασίας.
Όταν ένα παιδί μετατρέπει ένα κουτί σε πλοίο, μια καρέκλα σε βουνό ή μια κουβέρτα σε κάστρο, δεν «χάνει χρόνο». Μαθαίνει να δημιουργεί λύσεις, να βλέπει δυνατότητες, να σκέφτεται έξω από τα συνηθισμένα.
Αργότερα, αυτή η ικανότητα θα το βοηθήσει στο σχολείο, στις σχέσεις του, στις δυσκολίες που θα συναντήσει. Γιατί η δημιουργική σκέψη είναι αυτό που μας σώζει όταν κάτι δεν πάει όπως το είχαμε σχεδιάσει.
Μαθαίνει να ρυθμίζει τα συναισθήματά του
Το ελεύθερο παιχνίδι βοηθά το παιδί να διαχειριστεί όσα νιώθει.
Μπορεί να παίξει «μαμά και μωρό» και να επαναλάβει μια σκηνή που το άγχωσε. Μπορεί να παίξει «γιατρό» επειδή φοβάται μια εξέταση. Μπορεί να κάνει τον κακό δράκο να χάνει, γιατί έτσι νιώθει πως παίρνει πίσω τον έλεγχο.
Κάποιες φορές, το παιχνίδι είναι η πιο καθαρή μορφή εκτόνωσης. Άλλες φορές είναι παρηγοριά. Άλλες φορές είναι ο τρόπος του παιδιού να πει «είμαι οκ» χωρίς να το εξηγήσει με λέξεις.
Unsplash
Χτίζει αυτοπεποίθηση χωρίς να το καταλαβαίνει
Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται μόνο με «μπράβο». Χτίζεται όταν το παιδί νιώθει ικανό.
Στο ελεύθερο παιχνίδι, το παιδί παίρνει αποφάσεις. Δοκιμάζει. Κάνει λάθη. Διορθώνει. Βρίσκει τρόπους. Και κάθε μικρή επιτυχία, ακόμη κι αν είναι το «κατάφερα να ενώσω αυτά τα κομμάτια», του λέει κάτι πολύ σημαντικό: «μπορώ».
Και αυτό το «μπορώ» είναι η βάση για να δοκιμάσει αργότερα και τα πιο δύσκολα.
Αναπτύσσει κοινωνικές δεξιότητες με φυσικό τρόπο
Όταν το ελεύθερο παιχνίδι γίνεται με άλλα παιδιά, εκεί αρχίζει ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο ανάπτυξης.
Μέσα από το παιχνίδι, τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να διαπραγματεύονται, να περιμένουν τη σειρά τους, να εξηγούν τι θέλουν, να βάζουν όρια. Μαθαίνουν επίσης να χάνουν, να θυμώνουν, να τα ξαναβρίσκουν, να συμφιλιώνονται.
Δεν είναι πάντα «γλυκό» και ήρεμο. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Γιατί μέσα από τις μικρές συγκρούσεις του παιχνιδιού, το παιδί εξασκεί την κοινωνική του νοημοσύνη.
Το σώμα κινείται και ο εγκέφαλος «ξυπνάει»
Το παιχνίδι δεν είναι μόνο ψυχική και συναισθηματική ανάπτυξη. Είναι και σωματική.
Όταν το παιδί τρέχει, σκαρφαλώνει, πηδά, σέρνεται, ισορροπεί, χτίζει τον συντονισμό του, τη δύναμή του, την αντοχή του, την αίσθηση του χώρου.
Και αυτή η κίνηση δεν βοηθά μόνο το σώμα. Βοηθά και τον εγκέφαλο να οργανωθεί καλύτερα, να συγκεντρωθεί, να ηρεμήσει. Είναι σαν να «κουμπώνουν» τα πράγματα μέσα του πιο σωστά.
Το ελεύθερο παιχνίδι δεν χρειάζεται ακριβά παιχνίδια
Αυτό είναι ίσως το πιο ανακουφιστικό κομμάτι για έναν γονιό.
Το παιδί δεν χρειάζεται πάντα κάτι καινούριο. Δεν χρειάζεται το πιο εντυπωσιακό παιχνίδι, ούτε το πιο ακριβό. Πολλές φορές, το πιο πολύτιμο παιχνίδι είναι αυτό που δεν έχει συγκεκριμένη χρήση.
Ένα κουτί. Μερικά πλαστικά ποτηράκια. Μανταλάκια. Μια λεκάνη με νερό. Χαρτιά και μαρκαδόροι. Μαξιλάρια. Κουβέρτες.
Τα «ανοιχτά» υλικά αφήνουν χώρο στη φαντασία. Και η φαντασία είναι το καλύτερο παιχνίδι που υπάρχει.
Πότε το παιδί χρειάζεται περισσότερο ελεύθερο παιχνίδι
Υπάρχουν περίοδοι που το παιδί το έχει ακόμη πιο μεγάλη ανάγκη, ακόμη κι αν δεν το λέει.
- Όταν έχει πολλές αλλαγές.
- Όταν έχει άγχος.
- Όταν ξεκίνησε σχολείο.
- Όταν υπάρχει ένταση στο σπίτι.
- Όταν μεγαλώνει και αλλάζει φάσεις.
- Όταν έχει κουραστεί από «πρέπει».
Τότε το παιχνίδι λειτουργεί σαν ανάσα. Σαν αποφόρτιση. Σαν ένας ασφαλής τρόπος να ξαναβρεί τον ρυθμό του.
Πώς μπορείς να το στηρίξεις χωρίς να το χαλάσεις
Εδώ είναι το λεπτό σημείο. Γιατί πολλές φορές, από αγάπη, μπαίνουμε πολύ μέσα. Και χωρίς να το θέλουμε, το κάνουμε «κατευθυνόμενο».
Μπορείς να το στηρίξεις απλά και όμορφα.
- Δώσε χρόνο χωρίς διακοπές
- Δώσε χώρο, ακόμη κι αν δεν είναι τέλειος
- Άφησέ το να βαρεθεί λίγο
- Μην διορθώνεις το παιχνίδι του
- Μην κάνεις συνεχώς ερωτήσεις τύπου «τι είναι αυτό;»
- Δείξε ενδιαφέρον, αλλά χωρίς να το ανακρίνεις
- Αν σε καλέσει να παίξεις, παίξε όπως θέλει εκείνο
Το πιο δυνατό μήνυμα που μπορείς να του δώσεις είναι «σε εμπιστεύομαι».
Unsplash
Όταν νιώθεις ενοχές που «δεν κάνεις αρκετά»
Αν είσαι γονιός, είναι σχεδόν βέβαιο πως κάποια στιγμή θα το νιώσεις.
Θα σκεφτείς ότι πρέπει να του προσφέρεις περισσότερα. Περισσότερες δραστηριότητες. Περισσότερη δημιουργική απασχόληση. Περισσότερη εξέλιξη.
Αλλά η αλήθεια είναι πως το παιδί δεν χρειάζεται να είναι συνεχώς απασχολημένο για να αναπτύσσεται. Χρειάζεται χώρο να είναι παιδί. Χρειάζεται χρόνο να χαθεί μέσα στο παιχνίδι του. Χρειάζεται να μην είναι πάντα «σε πρόγραμμα».
Και πολλές φορές, αυτό που του λείπει περισσότερο δεν είναι κάτι έξτρα. Είναι το απλό. Το ήρεμο. Το αυθόρμητο.
Γιατί τελικά αυτό το «απλώς παίζει» είναι τόσο μεγάλο
Το ελεύθερο παιχνίδι είναι η παιδική ηλικία στην πιο αυθεντική της μορφή. Είναι η στιγμή που το παιδί χτίζει χαρακτήρα χωρίς να το καταλαβαίνει.
Μαθαίνει ποιο είναι. Μαθαίνει τι το ηρεμεί. Μαθαίνει πώς να δημιουργεί. Μαθαίνει πώς να σχετίζεται. Μαθαίνει πώς να αντέχει.
Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε μια φανταστική ιστορία και έναν πύργο από μαξιλάρια που πέφτει ξανά και ξανά, χτίζεται κάτι πολύ πιο σημαντικό από το «να περνάει η ώρα». Χτίζεται ένα παιδί που μεγαλώνει με δύναμη, ελευθερία και χαρά.
Διαβάστε ακόμα
Ταξίδια με παιδιά χωρίς άγχος: Οι συμβουλές που βοηθούν πραγματικά
