Υπάρχουν στιγμές που σε πιάνει ένα σφίξιμο χωρίς να το περιμένεις. Βλέπεις το παιδί σου να στέκεται λίγο πιο πίσω στην αυλή. Να μην τρέχει πρώτο να μπει στο παιχνίδι. Να γυρνάει από το σχολείο και να σου λέει «ήταν εντάξει» αλλά στο βλέμμα του να υπάρχει κάτι που δεν σου το εξηγεί.

Και τότε, ξεκινάει εκείνη η σιωπηλή αγωνία. Μήπως δεν το συμπαθούν; Μήπως φταίει κάτι; Μήπως πρέπει να κάνεις κάτι άμεσα;

Πριν προλάβεις να φορτώσεις το μυαλό σου με ερωτήσεις, πάρε μια ανάσα. Γιατί η αλήθεια είναι απλή και πολύ πιο καθησυχαστική: το να δυσκολεύεται ένα παιδί να κάνει φίλους δεν είναι απαραίτητα «πρόβλημα». Είναι συχνά μια φάση. Μια ιδιοσυγκρασία. Μια ανάγκη για χρόνο. Και κυρίως, είναι κάτι που μπορείς να το στηρίξεις σωστά, χωρίς πίεση και χωρίς πανικό.

Γιατί κάποια παιδιά δυσκολεύονται να κάνουν φίλους

Δεν γεννιούνται όλα τα παιδιά με την ίδια «κοινωνική ταχύτητα». Άλλα μπαίνουν σε έναν χώρο και μέσα σε πέντε λεπτά έχουν βρει παρέα, έχουν μοιράσει ρόλους στο παιχνίδι και έχουν κλείσει και… playdate. Άλλα χρειάζονται παρατήρηση, ασφάλεια και λίγο χρόνο για να νιώσουν ότι ανήκουν.

Unsplash

Μερικοί συχνοί λόγοι που ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται είναι:

- Είναι πιο ντροπαλό ή πιο εσωστρεφές

- Αγχώνεται σε καινούρια περιβάλλοντα

- Δεν του αρέσουν οι μεγάλες παρέες και προτιμά έναν φίλο τη φορά

- Έχει περάσει μια αλλαγή (μετακόμιση, αλλαγή σχολείου, διαζύγιο, απώλεια)

- Δεν ξέρει πώς να ξεκινήσει μια κουβέντα ή ένα παιχνίδι

- Έχει διαφορετικά ενδιαφέροντα από τα παιδιά γύρω του

- Έχει κουραστεί από απορρίψεις και έχει κλειστεί για να προστατευτεί

Και ναι, κάποιες φορές μπορεί να υπάρχει κάτι πιο βαθύ, όπως έντονο κοινωνικό άγχος ή δυσκολίες στην επικοινωνία. Όμως τις περισσότερες φορές, μιλάμε για ένα παιδί που απλώς χρειάζεται υποστήριξη, όχι «διόρθωση».

Γιατί δεν είναι «πρόβλημα» (κι ας σε τρομάζει)

Είναι πολύ εύκολο να μπερδέψεις τη δυσκολία με την αποτυχία. Να πιστέψεις ότι το παιδί σου «μένει πίσω». Όμως η κοινωνικότητα δεν είναι διαγωνισμός.

- Το ότι δεν έχει πολλούς φίλους δεν σημαίνει ότι δεν είναι αγαπητό.

- Το ότι δεν μπαίνει εύκολα σε παρέες δεν σημαίνει ότι δεν θα τα καταφέρει.

- Το ότι προτιμά να είναι ήσυχο δεν σημαίνει ότι είναι δυστυχισμένο.

Κάποια παιδιά έχουν λίγους και καλούς. Κάποια δένονται βαθιά, αλλά αργά. Κάποια χρειάζονται ένα «κλικ» για να νιώσουν άνετα. Και αυτό το «κλικ» μπορεί να έρθει αύριο, σε έναν μήνα, ή όταν βρεθεί το σωστό παιδί απέναντί τους.

Unsplash

Το σημαντικό είναι να μην περάσει στο παιδί το μήνυμα ότι κάτι πάει στραβά με εκείνο.

Τα σημάδια που δείχνουν ότι χρειάζεται περισσότερη προσοχή

Άλλο «δυσκολεύεται» και άλλο «υποφέρει». Αν δεις ότι η κατάσταση το βαραίνει, αξίζει να το παρατηρήσεις πιο προσεκτικά.

Δώσε σημασία αν:

- Γυρνάει συχνά στενοχωρημένο από το σχολείο

- Λέει ότι κανείς δεν το θέλει ή ότι είναι «μόνο»

- Αποφεύγει σταθερά κοινωνικές στιγμές και αγχώνεται υπερβολικά

- Έχει σωματικά συμπτώματα πριν πάει σχολείο (πονοκέφαλο, πόνο στην κοιλιά)

- Έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση ή μιλάει άσχημα για τον εαυτό του

- Υπάρχουν ενδείξεις ότι το κοροϊδεύουν ή το αποκλείουν

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν χρειάζεται πανικός, αλλά χρειάζεται δράση με ηρεμία.

Πώς να το βοηθήσεις χωρίς να το πιέσεις

Εδώ είναι το λεπτό σημείο. Γιατί η πίεση κάνει συνήθως τα πράγματα χειρότερα. Αν το παιδί νιώσει ότι «πρέπει» να κάνει φίλους για να σε καθησυχάσει, μπορεί να κλειστεί ακόμη περισσότερο.

Μίλα του χωρίς να το κάνεις ανάκριση

Αντί για «με ποιον έπαιξες; γιατί δεν έπαιξες;», δοκίμασε κάτι πιο απαλό:

- «Πώς ήταν το διάλειμμα σήμερα;»

- «Υπήρχε κάτι που σε έκανε να νιώσεις άβολα;»

- «Με ποιο παιδί νιώθεις πιο άνετα;»

Unsplash

Και μετά άκου. Όχι για να απαντήσεις αμέσως, αλλά για να καταλάβεις.

Δώσε χώρο στο συναίσθημα, όχι μόνο στη λύση

Αν σου πει «δεν με παίζουν», μην τρέξεις κατευθείαν στο «έλα μωρέ, δεν πειράζει». Εκείνη τη στιγμή, χρειάζεται να νιώσει ότι το πιστεύεις.

Μπορείς να πεις: «Το καταλαβαίνω. Αυτό πρέπει να ήταν πολύ άσχημο». Μόνο αυτή η φράση, μπορεί να του ξεκλειδώσει την καρδιά.

Βοήθησέ το να μάθει μικρά κοινωνικά «βήματα»

Μερικά παιδιά δεν ξέρουν πώς να μπουν σε μια ομάδα. Όχι επειδή δεν μπορούν, αλλά επειδή δεν τους το έχει δείξει κανείς.

Κάντε μαζί μικρές πρόβες, σαν παιχνίδι:

- Πώς λες «μπορώ να παίξω κι εγώ;»

- Πώς ξεκινάς κουβέντα με κάτι απλό («τι παίζετε;»)

- Πώς προτείνεις κάτι χωρίς να επιβάλεις («θες να κάνουμε μαζί…;»)

Μην το κάνεις μάθημα. Κάν’ το σαν σενάριο. Σαν role play.

Μην το συγκρίνεις με άλλα παιδιά

Ακόμα κι αν το λες «για καλό», το παιδί ακούει μόνο ένα πράγμα: «δεν είσαι αρκετό».

Απόφυγε φράσεις όπως:

- «Η ξαδέρφη σου έχει τόσες φίλες»

- «Εσύ γιατί δεν είσαι πιο κοινωνικό;»

Και προτίμησε κάτι σαν: «Ο καθένας έχει τον δικό του ρυθμό. Κι εσύ θα βρεις τον δικό σου άνθρωπο».

Φτιάξε ευκαιρίες για μία φίλη, όχι για δέκα

Τα πιο ήσυχα παιδιά ανθίζουν στις μικρές συνθήκες. Ένα παιδί στο σπίτι για παιχνίδι είναι συχνά πολύ πιο εύκολο από μια ολόκληρη τάξη στο προαύλιο.

Μπορείς να οργανώσεις:

- μια σύντομη επίσκεψη σε πάρκο με ένα παιδί που συμπαθεί

- ένα παιχνίδι στο σπίτι για μία ώρα

- μια δραστηριότητα με δομή (π.χ. ζωγραφική, lego, επιτραπέζιο)

Unsplash

Μικρά, ασφαλή βήματα. Όχι «ρίξ’ το στα βαθιά».

Ενίσχυσε αυτό που το κάνει να νιώθει ικανό

Η φιλία δεν χτίζεται μόνο με λόγια. Χτίζεται και με αυτοπεποίθηση.

Όταν ένα παιδί νιώθει ότι είναι καλό σε κάτι, ανοίγεται πιο εύκολα. Βοήθησέ το να βρει μια δραστηριότητα που το εκφράζει:

- αθλητισμός

- χορός

- θέατρο

- μουσική

- ζωγραφική

Εκεί, οι φίλοι έρχονται πιο φυσικά, γιατί υπάρχει κοινό ενδιαφέρον.

Τι να μην κάνεις (όσο κι αν σου βγαίνει αυθόρμητα)

Κάποιες κινήσεις γίνονται από αγάπη, αλλά έχουν αντίθετο αποτέλεσμα.

- Μην το «μαλώνεις» που δεν κάνει φίλους

- Μην το χαρακτηρίζεις μπροστά σε άλλους («είναι ντροπαλό»)

- Μην το πιέζεις να χαιρετήσει, να μιλήσει, να συμμετέχει με το ζόρι

- Μην λύσεις το θέμα αντί για εκείνο (π.χ. να τηλεφωνήσεις στη μαμά ενός παιδιού χωρίς να το θέλει)

- Μην το κάνεις να νιώσει ότι σε απογοητεύει

Unsplash

Το παιδί δεν χρειάζεται να του δείξεις «πώς να γίνει άλλο». Χρειάζεται να του δείξεις ότι όπως είναι, αξίζει.

Πότε αξίζει να ζητήσεις βοήθεια ειδικού

Αν νιώθεις ότι η δυσκολία κρατάει πολύ και το παιδί πιέζεται εσωτερικά, δεν είναι ντροπή να ζητήσεις βοήθεια. Είναι φροντίδα.

Ένας παιδοψυχολόγος ή ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει όταν:

- το παιδί έχει έντονο άγχος σε κοινωνικές καταστάσεις

- υπάρχουν συχνά περιστατικά αποκλεισμού ή bullying

- βλέπεις σταθερή απόσυρση και θλίψη

- επηρεάζεται ο ύπνος, η όρεξη ή η σχολική καθημερινότητα

Δεν σημαίνει ότι «κάτι δεν πάει καλά». Σημαίνει ότι θέλεις να το στηρίξεις σωστά.

Η πιο μεγάλη βοήθεια που μπορείς να του δώσεις

Ξέρεις ποιο είναι το πιο δυνατό «εργαλείο» σου; Όχι οι συμβουλές. Ούτε τα κόλπα.

Είναι το σπίτι που το περιμένει χωρίς πίεση. Η αγκαλιά που δεν ρωτάει πρώτα «με ποιον έπαιξες». Η μαμά που δεν το κάνει να νιώθει «λίγο». Η γυναίκα που του δείχνει, με πράξεις, ότι η αξία του δεν μετριέται με παρέες.

Γιατί όταν ένα παιδί νιώθει ασφαλές μέσα του, οι φίλοι έρχονται πιο εύκολα απ’ όσο φαντάζεσαι.

Και κάποια στιγμή, θα το δεις να γυρίζει σπίτι και να λέει κάτι απλό, σχεδόν αδιάφορο, αλλά για σένα θα είναι τεράστιο: «Σήμερα έπαιξα με κάποιον».

Κι εκεί θα καταλάβεις ότι όλα πήγαν όπως έπρεπε. Στον δικό του χρόνο.

Διαβάστε ακόμα

Ταξίδια με παιδιά χωρίς άγχος: Οι συμβουλές που βοηθούν πραγματικά

10 παιχνίδια που χτίζουν υπομονή στα παιδιά (χωρίς πίεση)

Όταν το παιδί δεν τρώει: Τι να κάνεις και πώς να το διαχειριστείς σωστά