Το παιδί επιστρέφει από το σχολείο στενοχωρημένο επειδή τσακώθηκε με τον καλύτερό του φίλο. Ή προσπαθεί να ολοκληρώσει μια εργασία, δυσκολεύεται και ζητά βοήθεια. Η πρώτη αντίδραση πολλών γονιών είναι να παρέμβουν αμέσως, να βρουν τη λύση, να τηλεφωνήσουν στον άλλο γονιό ή να αναλάβουν εκείνοι αυτό που το παιδί δεν μπορεί να κάνει. Η πρόθεση είναι καλή, αφού κανείς δεν θέλει να βλέπει το παιδί του να δυσκολεύεται. Όμως, όταν αυτή η αντίδραση γίνεται καθημερινή συνήθεια, μπορεί άθελά μας να στερούμε από τα παιδιά πολύτιμες ευκαιρίες να αναπτύξουν τις δικές τους δεξιότητες.
Photo by Tim Mossholder on Unsplash
Η συναισθηματική ωριμότητα δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην εφηβεία ή στην ενήλικη ζωή. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο How to Raise an Emotionally Mature Child της κλινικής ψυχολόγου Lindsay C. Gibson, καλλιεργείται σταδιακά, μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες, τις σχέσεις με τους άλλους, τις απογοητεύσεις και τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς ανταποκρίνονται σε αυτές. Ένα παιδί που μαθαίνει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει μια δυσκολία, ακόμη κι αν χρειαστεί βοήθεια, αρχίζει να αποκτά εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του.
Η διαφορά ανάμεσα στο να στηρίζεις και στο να αναλαμβάνεις
Ένα από τα πιο απαιτητικά κομμάτια της γονεϊκότητας είναι να αναγνωρίζουμε πότε το παιδί χρειάζεται πραγματικά την παρέμβασή μας και πότε χρειάζεται απλώς να είμαστε δίπλα του.
Αν ένα παιδί δυσκολεύεται να λύσει μια άσκηση, μπορούμε να του δώσουμε αμέσως την απάντηση και να τελειώσει εκεί η διαδικασία. Μπορούμε, όμως, να το ρωτήσουμε τι έχει δοκιμάσει μέχρι τώρα, ποιο σημείο το δυσκολεύει και τι άλλο θα μπορούσε να κάνει. Στη δεύτερη περίπτωση δεν το αφήνουμε αβοήθητο, αλλά του δείχνουμε πώς να σκέφτεται και να αναζητά λύσεις.
Photo by sofatutor on Unsplash
Αυτή η προσέγγιση συνδέεται με την έννοια της υποστηριζόμενης αυτονομίας. Ο γονιός παραμένει διαθέσιμος, προσφέρει καθοδήγηση ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του παιδιού, αλλά δεν αναλαμβάνει αυτόματα τον έλεγχο κάθε κατάστασης.
Το ζητούμενο δεν είναι να γίνει το παιδί ανεξάρτητο πριν να είναι έτοιμο, αλλά να αποκτά σταδιακά περισσότερες ευθύνες, γνωρίζοντας ότι υπάρχει ένας ενήλικας στον οποίο μπορεί να βασιστεί.
Γιατί η απογοήτευση είναι απαραίτητο κομμάτι της ανάπτυξης
Ένα χαμένο παιχνίδι, μια πρόσκληση που δεν ήρθε, ένας κακός βαθμός ή μια φιλία που περνά κρίση μπορούν να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα, ιδιαίτερα στα μικρότερα παιδιά. Οι γονείς συχνά προσπαθούν να μειώσουν αμέσως τη στενοχώρια, είτε προσφέροντας μια εναλλακτική είτε υποβαθμίζοντας αυτό που συνέβη.
Ωστόσο, η απογοήτευση δεν είναι ένα συναίσθημα που χρειάζεται πάντοτε να εξαφανίζεται. Είναι μια φυσιολογική εμπειρία, μέσα από την οποία το παιδί μπορεί να μάθει ότι τα πράγματα δεν εξελίσσονται πάντα όπως τα θέλει και ότι αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα μπορέσει να συνεχίσει.
Photo by Ryan Stefan on Unsplash
Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο ενήλικας το συνοδεύει σε αυτή την εμπειρία. Αντί να πούμε «Δεν έγινε και τίποτα, θα βρεις άλλους φίλους», μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι αυτό που συνέβη το πλήγωσε. Μια φράση όπως «Καταλαβαίνω ότι στενοχωρήθηκες πολύ, θέλεις να μου πεις τι έγινε;» του επιτρέπει να εκφράσει το συναίσθημά του χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να το κρύψει.
Η συναισθηματική ανθεκτικότητα δεν χτίζεται όταν ένα παιδί αναγκάζεται να αντιμετωπίζει μόνο του όσα το δυσκολεύουν. Αναπτύσσεται όταν έχει την ευκαιρία να διαχειρίζεται προκλήσεις που αντιστοιχούν στην ηλικία του, με την ασφάλεια και την υποστήριξη που χρειάζεται.
Τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να κάνουν λάθη
Η επιθυμία να προστατεύσουμε τα παιδιά από την αποτυχία μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε υπερβολικό έλεγχο. Ελέγχουμε διαρκώς αν έχουν ετοιμάσει την τσάντα τους, τους υπενθυμίζουμε κάθε υποχρέωση, διορθώνουμε τις εργασίες τους και προσπαθούμε να προβλέψουμε οτιδήποτε θα μπορούσε να πάει στραβά.
Φυσικά, η οργάνωση και η καθοδήγηση είναι μέρος της ανατροφής. Όταν όμως δεν αφήνουμε κανένα περιθώριο για πρωτοβουλία, το παιδί δυσκολεύεται να εξασκήσει την υπευθυνότητά του.
Photo by Vitaly Gariev on Unsplash
Ανάλογα με την ηλικία του, μπορούμε να του επιτρέψουμε να αναλάβει μικρές αποφάσεις και να βιώσει τις φυσικές, ασφαλείς συνέπειές τους. Αν ξεχάσει ένα αντικείμενο που δεν είναι απαραίτητο, για παράδειγμα, μπορούμε να συζητήσουμε μαζί του πώς θα οργανωθεί καλύτερα την επόμενη φορά, αντί να σπεύσουμε κάθε φορά να διορθώσουμε την κατάσταση.
Σημασία έχει επίσης ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα λάθη. Όταν κάθε αποτυχία συνοδεύεται από κριτική, θυμό ή απογοήτευση των γονιών, το παιδί μπορεί να αρχίσει να φοβάται την προσπάθεια. Αντίθετα, όταν το λάθος αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία μάθησης, γίνεται ευκολότερο να δοκιμάσει ξανά.
Η συναισθηματική ωριμότητα ξεκινά από τον τρόπο που αντιδρούμε εμείς
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους μόνο μέσα από όσα τους λέμε. Παρατηρούν συνεχώς πώς αντιδρούμε εμείς όταν θυμώνουμε, αγχωνόμαστε, απογοητευόμαστε ή διαφωνούμε με κάποιον.
Ένας γονιός που αναγνωρίζει ότι εκνευρίστηκε, παίρνει λίγο χρόνο για να ηρεμήσει και επιστρέφει στη συζήτηση δείχνει στην πράξη ότι τα έντονα συναισθήματα μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς φωνές ή επιθετικότητα.
Αντίστοιχα, όταν ένας ενήλικας ζητά συγγνώμη επειδή αντέδρασε άδικα, διδάσκει στο παιδί κάτι πολύ σημαντικό για τις ανθρώπινες σχέσεις. Ότι μπορούμε να κάνουμε λάθη, να αναλαμβάνουμε την ευθύνη μας και να προσπαθούμε να επανορθώσουμε.
Δεν χρειάζεται, επομένως, να είμαστε διαρκώς ήρεμοι ή αλάνθαστοι. Χρειάζεται να δείχνουμε ότι ακόμη και οι δύσκολες στιγμές μπορούν να αντιμετωπιστούν με σεβασμό και επικοινωνία.
Πότε πρέπει να παρεμβαίνουμε
Το να ενθαρρύνουμε την αυτονομία δεν σημαίνει ότι αφήνουμε τα παιδιά να αντιμετωπίζουν μόνα τους καταστάσεις που ξεπερνούν τις δυνατότητές τους. Ο εκφοβισμός, η κακοποίηση, οι σοβαρές συγκρούσεις ή οποιαδήποτε κατάσταση απειλεί τη σωματική και ψυχική τους ασφάλεια απαιτούν ενεργή παρέμβαση από τους ενήλικες.
Photo by Navy Medicine on Unsplash
Ακόμη και στις πιο συνηθισμένες δυσκολίες, η υποστήριξη πρέπει να προσαρμόζεται στην ηλικία, στην προσωπικότητα και στο αναπτυξιακό στάδιο κάθε παιδιού. Αυτό που μπορεί να διαχειριστεί ένα δωδεκάχρονο δεν είναι απαραίτητα κατάλληλο για ένα πεντάχρονο, ενώ ορισμένα παιδιά χρειάζονται περισσότερη καθοδήγηση από άλλα.
Η αυτονομία δεν είναι μια απαίτηση που επιβάλλουμε, αλλά μια δεξιότητα που χτίζουμε μαζί τους, βήμα βήμα. Και στην καθημερινότητα, αυτή η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από κάτι πολύ απλό. Την επόμενη φορά που το παιδί θα έρθει με ένα πρόβλημα, αντί να του προσφέρουμε αμέσως τη λύση, μπορούμε πρώτα να το ακούσουμε και να το ρωτήσουμε «Εσύ τι σκέφτεσαι ότι θα μπορούσες να κάνεις;». Η απάντησή του θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε πόση υποστήριξη χρειάζεται και πόσο χώρο μπορούμε να του δώσουμε για να δοκιμάσει μόνο του.
Διαβάστε ακόμα
Χαρτζιλίκι στο παιδί: Πότε να ξεκινήσεις να του δίνεις και πόσα χρήματα είναι αρκετά ανά ηλικία
Το Νο1 λάθος που κάνουν πολλοί γονείς όταν προσπαθούν να βοηθήσουν με τα μαθήματα
Πρώτες ιώσεις στο σχολείο: 5 συνήθειες που αξίζει να μάθει τώρα το παιδί
