Όλοι έχουμε βρεθεί κάποια στιγμή σε μια κατάσταση που μας έκανε να αμφιβάλλουμε για τον εαυτό μας ή για μια απόφασή μας. Μπορεί να ζητήσαμε τη γνώμη ενός φίλου, να ρωτήσαμε τον σύντροφό μας αν όλα είναι καλά ή να θελήσαμε να ακούσουμε από κάποιον ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Η επιβεβαίωση από τους άλλους είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη ανάγκη και πολλές φορές μας βοηθά να νιώσουμε καλύτερα. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αρχίζουμε να τη ζητάμε συνεχώς, ακόμη κι όταν έχουμε ήδη πάρει την απάντηση που θέλαμε;
Στην ψυχολογία, η συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης περιγράφει την ανάγκη ενός ανθρώπου να καθησυχάζεται επανειλημμένα για κάτι που τον απασχολεί. Παρότι αυτή η συμπεριφορά μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, σε ορισμένες περιπτώσεις καταλήγει να ενισχύει την αμφιβολία και να συντηρεί τις επίμονες, ανεπιθύμητες σκέψεις.
Γιατί η επιβεβαίωση δεν μας καθησυχάζει πάντα;
Ας υποθέσουμε ότι έστειλες ένα μήνυμα σε έναν φίλο και εκείνος άργησε να απαντήσει. Αρχίζεις να σκέφτεσαι μήπως είπες κάτι που τον ενόχλησε. Όταν τελικά σου απαντά και σου εξηγεί ότι ήταν απασχολημένος, νιώθεις καλύτερα. Λίγο αργότερα, όμως, μπορεί να αναρωτηθείς αν σου είπε την αλήθεια ή αν εξακολουθεί να είναι θυμωμένος μαζί σου.
Αυτό είναι ένα απλό παράδειγμα του πώς η αναζήτηση επιβεβαίωσης μπορεί να μετατραπεί σε έναν φαύλο κύκλο. Η απάντηση που λαμβάνεις μειώνει το άγχος σου για λίγο, αλλά δεν σε βοηθά απαραίτητα να αντιμετωπίσεις την αβεβαιότητα που βρίσκεται πίσω από την ανησυχία σου.
Έτσι, την επόμενη φορά που θα εμφανιστεί μια παρόμοια σκέψη, μπορεί να νιώσεις ξανά την ανάγκη να ρωτήσεις, να ελέγξεις ή να αναζητήσεις περισσότερες πληροφορίες για να ηρεμήσεις.
Ο φαύλος κύκλος της αμφιβολίας
Η δυσκολία αρχίζει όταν η επιβεβαίωση γίνεται ο βασικός τρόπος με τον οποίο προσπαθείς να διαχειριστείς το άγχος σου. Κάθε φορά που ανησυχείς, αναζητάς μια απάντηση που θα σε κάνει να αισθανθείς σιγουριά. Μόλις τη λάβεις, η ένταση υποχωρεί, αλλά συχνά μόνο προσωρινά.
Με τον καιρό, ο εγκέφαλος μπορεί να συνδέσει την ανακούφιση με την ανάγκη να ζητάς ξανά επιβεβαίωση. Αντί να εξοικειώνεσαι με το γεγονός ότι δεν μπορείς να είσαι απόλυτα σίγουρος/η για τα πάντα, μαθαίνεις να αναζητάς διαρκώς περισσότερες διαβεβαιώσεις.
Αυτός ο μηχανισμός μπορεί να εμφανίζεται σε διαφορετικές πλευρές της καθημερινότητας. Στις σχέσεις, για παράδειγμα, μπορεί να ζητάς συνεχώς από τον/τη σύντροφό σου να σου επιβεβαιώνει ότι σε αγαπά. Στη δουλειά, μπορεί να χρειάζεσαι επανειλημμένα τη διαβεβαίωση ότι έκανες σωστά μια εργασία, ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κάποια ένδειξη λάθους.
Η συμπεριφορά αυτή μπορεί επίσης να συνδέεται με επίμονες ή εμμονικές σκέψεις, ιδιαίτερα όταν η ανάγκη για βεβαιότητα γίνεται έντονη και δύσκολα ελέγξιμη. Ωστόσο, το ότι κάποιος ζητά συχνά επιβεβαίωση δεν σημαίνει από μόνο του ότι αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή.
Πώς μπορείς να περιορίσεις αυτή τη συνήθεια;
Το πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις πότε αναζητάς επιβεβαίωση και τι ακριβώς περιμένεις να σου προσφέρει. Θέλεις πραγματικά μια πληροφορία που δεν γνωρίζεις ή προσπαθείς να απαλλαγείς από ένα δυσάρεστο συναίσθημα;
Αν διαπιστώσεις ότι έχεις ήδη πάρει μια ξεκάθαρη απάντηση, αλλά εξακολουθείς να θέλεις να ρωτήσεις ξανά, δοκίμασε να περιμένεις λίγο πριν το κάνεις. Αυτή η μικρή καθυστέρηση μπορεί να σε βοηθήσει να παρατηρήσεις την ανησυχία σου χωρίς να αντιδράσεις αμέσως σε αυτήν.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποδεχτείς ότι δεν μπορούμε να έχουμε απόλυτη βεβαιότητα για κάθε κατάσταση. Δεν είναι πάντα δυνατό να γνωρίζουμε τι σκέφτονται οι άλλοι, να προβλέπουμε κάθε εξέλιξη ή να είμαστε σίγουροι ότι μια απόφασή μας θα έχει το αποτέλεσμα που περιμένουμε.
Μπορείς επίσης να προσπαθήσεις να περιορίσεις τους επαναλαμβανόμενους ελέγχους, είτε πρόκειται για μηνύματα και συζητήσεις είτε για αναζητήσεις στο διαδίκτυο που κάνεις μόνο και μόνο για να καθησυχαστείς. Στόχος δεν είναι να σταματήσεις να ζητάς βοήθεια ή συμβουλές, αλλά να αναγνωρίζεις πότε η αναζήτησή τους αρχίζει να τροφοδοτεί την ανησυχία σου.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Αν οι ίδιες σκέψεις επιστρέφουν συνεχώς, σου προκαλούν έντονο άγχος ή σε οδηγούν σε επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που επηρεάζουν την καθημερινότητά σου, αξίζει να συζητήσεις όσα βιώνεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, και ειδικότερα η έκθεση με παρεμπόδιση αντίδρασης όταν πρόκειται για ιδεοψυχαναγκαστικά συμπτώματα, μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση αυτού του κύκλου.
Η επιβεβαίωση από τους ανθρώπους που εμπιστευόμαστε εξακολουθεί να έχει τη θέση της στη ζωή μας. Εκείνο που αξίζει να προσέξουμε είναι αν μας βοηθά πραγματικά να αντιμετωπίσουμε μια δυσκολία ή αν έχουμε αρχίσει να την αναζητούμε κάθε φορά που εμφανίζεται η παραμικρή αμφιβολία. Γιατί μερικές φορές, το να μάθουμε να αντέχουμε λίγη αβεβαιότητα μπορεί να μας προσφέρει περισσότερη ηρεμία από ακόμη μία διαβεβαίωση.
Φωτογραφίες: Pexels
Διαβάστε ακόμα
Κρίση πανικού ή απλώς πολύ έντονο άγχος; Οι διαφορές που αξίζει να γνωρίζεις
Πρώτη φορά σε ψυχολόγο; Όσα αξίζει να γνωρίζεις πριν καθίσεις απέναντί του
