Ο ευγενικός επαγγελματίας στη δουλειά, ο χαλαρός φίλος το βράδυ, το παιδί που ακόμα αναζητά επιβεβαίωση από τους γονείς του, ο άνθρωπος που μιλά διαφορετικά όταν είναι μόνος του. Όλοι μας, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, φοράμε “μάσκες”. Όχι για να εξαπατήσουμε, αλλά για να αντεπεξέλθουμε.

Η λεγόμενη “Mask Theory” (ή θεωρία των κοινωνικών μασκών) προέρχεται από τη σκέψη του κοινωνιολόγου Erving Goffman, ο οποίος στο έργο του The Presentation of Self in Everyday Life (1956) περιγράφει τη ζωή σαν μια σκηνή θεάτρου. Κάθε άνθρωπος, λέει, είναι ηθοποιός και κάθε περίσταση είναι μια παράσταση. Φοράμε διαφορετικά «κοστούμια» ανάλογα με το κοινό, τις προσδοκίες και το πλαίσιο.

Freepik

Στον πυρήνα της, η θεωρία αυτή δεν μιλά για υποκρισία, αλλά για προσαρμοστικότητα. Στη δουλειά, για παράδειγμα, ενεργοποιείς τη μάσκα της αυτοπεποίθησης και της συγκέντρωσης. Στην οικογένεια, αφήνεις χώρο στη φροντίδα ή στην ευαλωτότητα. Με τους φίλους, ξεδιπλώνεις το χιούμορ και την ανεμελιά σου. Καθεμία από αυτές τις “μάσκες” είναι ένας τρόπος να προστατεύεις ή να εκφράζεις διαφορετικές πλευρές σου.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι εκδοχές δεν είναι ψεύτικες. Αντίθετα, αποτελούν όψεις του ίδιου προσώπου, όπως τα κομμάτια ενός μωσαϊκού. Κάθε μάσκα έχει δημιουργηθεί για να σε βοηθά να αντεπεξέρχεσαι στις απαιτήσεις κάθε πλαισίου. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ξεχνάς ποια είναι η “γυμνή” εκδοχή σου, όταν το προσωπείο γίνεται τόσο άνετο που αντικαθιστά την αυθεντικότητα.

Freepik

Στον ψηφιακό κόσμο, οι μάσκες αυτές έχουν πολλαπλασιαστεί. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φτιάχνουμε προσεκτικά την εικόνα μας, συχνά πιο φωτεινή, πιο «τακτοποιημένη» απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Είναι η μάσκα της αποδοχής, της αυτοπροβολής ή της ανάγκης να νιώθουμε μέρος ενός συνόλου. Δεν είναι απαραίτητα κακό, αλλά χρειάζεται συνείδηση.

Η ψυχολογία βλέπει τις μάσκες ως ένα είδος ψυχικής άμυνας. Προστατεύουν από απόρριψη, από φόβο, από υπερέκθεση. Ο Carl Jung μιλούσε για το “Πρόσωπο” (Persona): την κοινωνική μας μάσκα, που χρησιμεύει για να συνδεόμαστε με τον κόσμο χωρίς να εκθέτουμε τον εσωτερικό μας εαυτό. Αν όμως η Persona γίνει ολόκληρη η ταυτότητά μας, τότε ο αυθεντικός εαυτός χάνεται στη σκιά.

Freepik

Το ερώτημα δεν είναι αν φοράμε μάσκες, γιατί όλοι το κάνουμε. Το ερώτημα είναι πόσο συνειδητά τις επιλέγουμε. Μπορούμε να αλλάζουμε ρόλους χωρίς να προδίδουμε την ουσία μας; Μπορούμε να κρατάμε χώρο για τον αληθινό εαυτό, ακόμη κι όταν το περιβάλλον απαιτεί προσαρμογή;

Ίσως η λύση να βρίσκεται στην ισορροπία: να γνωρίζεις τις μάσκες σου, να τις φοράς όταν χρειάζεται, αλλά να μην ξεχνάς ποτέ ποιος είσαι όταν τις βγάζεις. Γιατί στο τέλος, η πιο ειλικρινής σχέση που έχουμε —και η πιο δύσκολη— είναι αυτή με το πρόσωπο πίσω από τη μάσκα.

Διαβάστε ακόμα

Οι μικρές καθημερινές συνήθειες που δυναμώνουν την αυτοεκτίμηση

Η ψυχολογία του «αρκετού»: Γιατί το κυνήγι του περισσότερου δεν μας κάνει πιο ευτυχισμένους;

Το σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας: Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν αντέχουν να σε βλέπουν να πετυχαίνεις;