Κι αν δεν έχει τελικά σημασία μόνο τι τρως, πώς γυμνάζεσαι ή ποια προϊόντα περιποίησης χρησιμοποιείς, αλλά και πότε τα κάνεις όλα αυτά; Το chronowellness είναι μια προσέγγιση που βάζει στο επίκεντρο το βιολογικό μας ρολόι και προτείνει να οργανώνουμε ορισμένες καθημερινές συνήθειες περισσότερο σύμφωνα με τους φυσικούς ρυθμούς του σώματός μας.
Για χρόνια η wellness κουλτούρα επικεντρωνόταν κυρίως στο τι πρέπει να κάνουμε. Να κοιμόμαστε αρκετά, να τρώμε σωστά, να γυμναζόμαστε, να φροντίζουμε το δέρμα μας και να βρίσκουμε χρόνο για ξεκούραση. Τώρα στη συζήτηση μπαίνει ακόμη μία παράμετρος, το timing.
Αυτή είναι, σε γενικές γραμμές, η φιλοσοφία πίσω από το chronowellness. Αντί να αντιμετωπίζουμε το σώμα σαν μια μηχανή που λειτουργεί ακριβώς με τον ίδιο τρόπο 24 ώρες το 24ωρο, λαμβάνουμε υπόψη ότι στη διάρκεια της ημέρας μεταβάλλονται η έκκριση ορμονών, η θερμοκρασία του σώματος, τα επίπεδα εγρήγορσης, η πέψη και φυσικά η ανάγκη μας για ύπνο. Το σώμα, με άλλα λόγια, ακολουθεί το δικό του πρόγραμμα, ακόμη κι όταν η καθημερινότητά μας δεν συνεργάζεται πάντα μαζί του.
Όλα ξεκινούν από το βιολογικό μας ρολόι
Ο οργανισμός λειτουργεί με κιρκάδιους ρυθμούς, βιολογικούς κύκλους περίπου 24 ωρών που επηρεάζονται σημαντικά από την εναλλαγή φωτός και σκοταδιού. Το πρωινό φως αποτελεί ένα από τα βασικότερα σήματα που βοηθούν τον εγκέφαλο να αντιληφθεί ότι ξεκινά η ημέρα, ενώ όσο πλησιάζει η νύχτα το σώμα αρχίζει σταδιακά να προετοιμάζεται για ύπνο.
Το chronowellness παίρνει αυτή τη γνώση και προσπαθεί να τη μεταφέρει σε περισσότερες πλευρές της καθημερινότητας. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να ζούμε με το χρονόμετρο στο χέρι, αλλά ότι μπορούμε να παρατηρούμε πότε το σώμα μας είναι περισσότερο έτοιμο για δραστηριότητα, πότε χρειάζεται τροφή και πότε αρχίζει φυσιολογικά να κατεβάζει ρυθμούς.
Ένα από τα πεδία στα οποία αυτή η λογική έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η διατροφή. Η λεγόμενη chrononutrition μελετά τη σχέση ανάμεσα στις ώρες των γευμάτων, τον μεταβολισμό και τους κιρκάδιους ρυθμούς. Η βασική ιδέα είναι ότι ο οργανισμός δεν λειτουργεί μεταβολικά με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όλες τις ώρες της ημέρας και ότι η χρονική κατανομή των γευμάτων μπορεί να έχει σημασία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει μία «μαγική ώρα» για πρωινό, μεσημεριανό ή βραδινό που ταιριάζει σε όλους. Οι ανάγκες ενός ανθρώπου που εργάζεται σε νυχτερινές βάρδιες, για παράδειγμα, είναι διαφορετικές από εκείνες κάποιου που ξυπνά καθημερινά στις επτά το πρωί. Περισσότερη σημασία φαίνεται να έχει η σχετική σταθερότητα των γευμάτων και η αποφυγή της συστηματικής κατανάλωσης μεγάλων γευμάτων πολύ αργά τη νύχτα, όταν ο οργανισμός προετοιμάζεται για ξεκούραση.
Στη γυμναστική, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο προσωπικά. Υπάρχουν άνθρωποι που ξυπνούν γεμάτοι ενέργεια και μπορούν να ξεκινήσουν την ημέρα τους με άσκηση, ενώ άλλοι χρειάζονται αρκετές ώρες μέχρι να αισθανθούν πραγματικά δραστήριοι. Το chronowellness δεν υποστηρίζει ότι όλοι πρέπει να γυμναζόμαστε στις επτά το πρωί ή σε κάποια άλλη αυστηρά καθορισμένη ώρα. Η λογική του είναι περισσότερο να εντοπίσουμε ποια στιγμή της ημέρας ταιριάζει καλύτερα στον δικό μας ρυθμό και, φυσικά, στην καθημερινότητά μας.
Για αρκετούς ανθρώπους, ορισμένες πλευρές της σωματικής απόδοσης μπορεί να είναι καλύτερες αργότερα μέσα στην ημέρα, όταν η θερμοκρασία του σώματος έχει αυξηθεί και ο οργανισμός βρίσκεται ήδη αρκετές ώρες σε εγρήγορση. Για άλλους, όμως, η πρωινή άσκηση είναι αυτή που τους χαρίζει ενέργεια και, ακόμη σημαντικότερο, εκείνη που μπορούν να διατηρήσουν με συνέπεια στο πρόγραμμά τους. Στην πράξη, η καλύτερη ώρα για άσκηση είναι συχνά εκείνη που μας επιτρέπει να την κάνουμε συστηματικά και όχι μια θεωρητικά «τέλεια» ώρα που δεν χωρά στη ζωή μας.
Photo by Malvestida on Unsplash
Από το skincare μέχρι τον ύπνο
Το chronowellness έχει περάσει και στον χώρο της ομορφιάς, καθώς και το δέρμα ακολουθεί βιολογικούς ρυθμούς μέσα στο 24ωρο. Κατά τη διάρκεια της ημέρας βρίσκεται περισσότερο εκτεθειμένο σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως η υπεριώδης ακτινοβολία, η ρύπανση και το οξειδωτικό στρες, ενώ τη νύχτα μεταβάλλονται διάφορες λειτουργίες που σχετίζονται με την επιδιόρθωση και τον δερματικό φραγμό.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά περισσότερο νόημα και ο κλασικός διαχωρισμός ανάμεσα στην πρωινή και τη βραδινή skincare routine. Το πρωί η έμφαση βρίσκεται κυρίως στην ενυδάτωση και την προστασία, με ήπιο καθαρισμό όπου χρειάζεται, αντιοξειδωτικά συστατικά για όσους τα χρησιμοποιούν και, πάνω απ' όλα, αντηλιακό. Το βράδυ η περιποίηση μπορεί να επικεντρώνεται περισσότερο στον καθαρισμό, στην ενυδάτωση και στα δραστικά συστατικά που έχουμε επιλέξει ανάλογα με τις ανάγκες της επιδερμίδας μας.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μια κρέμα γίνεται ξαφνικά πιο αποτελεσματική επειδή την εφαρμόσαμε στις 10.17 το βράδυ αντί για τις 9.45. Η σύνδεση του skincare με τους κιρκάδιους ρυθμούς έχει ενδιαφέρον όταν βασίζεται στη φυσιολογία του δέρματος και όχι όταν μετατρέπεται σε ένα ακόμη αυστηρό πρόγραμμα που μας δημιουργεί άγχος.
Αν υπάρχει πάντως ένα απλό και δωρεάν «εργαλείο» του chronowellness, αυτό είναι το φως. Η έκθεση στο φυσικό φως μετά το πρωινό ξύπνημα αποτελεί σημαντικό σήμα για τον συγχρονισμό του εσωτερικού μας ρολογιού. Αντίθετα, η έντονη έκθεση στο φως αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει τα σήματα που σχετίζονται με την προετοιμασία του οργανισμού για ύπνο.
Γι' αυτό, πριν αναζητήσουμε supplements, gadgets ή εφαρμογές που υπόσχονται να «ρυθμίσουν» τον κιρκάδιο ρυθμό μας, έχει περισσότερο νόημα να ξεκινήσουμε από τα βασικά. Φυσικό φως το πρωί, κίνηση και δραστηριότητα μέσα στην ημέρα, σχετικά σταθερό πρόγραμμα γευμάτων και ύπνου και ένα πιο ήσυχο και σκοτεινό περιβάλλον όσο πλησιάζει η ώρα να κοιμηθούμε είναι απλές συνήθειες που βρίσκονται πολύ πιο κοντά στην πραγματική λογική του chronowellness.
Χρειάζεται λοιπόν να οργανώσουμε ολόκληρη τη ζωή μας γύρω από το ρολόι; Όχι, γιατί τότε μια ιδέα που υποτίθεται ότι αφορά την ευεξία κινδυνεύει να μετατραπεί σε ακόμη μία πηγή πίεσης. Δεν χρειάζεται να τρώμε στις 13.02, να γυμναζόμαστε στις 17.34 και να απλώνουμε τη βραδινή μας κρέμα στις 22.11 επειδή κάποιος στα social media αποφάσισε ότι αυτές είναι οι «σωστές» ώρες.
Περισσότερο αξίζει να παρατηρήσουμε τον δικό μας ρυθμό, πότε έχουμε περισσότερη ενέργεια, ποιες ώρες πεινάμε πραγματικά, πότε αποδίδουμε καλύτερα στην άσκηση και πότε αρχίζουμε φυσικά να νυστάζουμε. Το chronowellness, στην πιο απλή και χρήσιμη εκδοχή του, δεν μας ζητά απαραίτητα να προσθέσουμε ακόμη περισσότερους κανόνες στην καθημερινότητά μας. Μας προτείνει να κάνουμε όσα ήδη κάνουμε σε λίγο μεγαλύτερη αρμονία με το σώμα μας.
Διαβάστε ακόμα
Τι είναι ο «ύπνος της ιδιοφυΐας», η τεχνική ξεκούρασης που διχάζει τους ειδικούς;
Η Kate Middleton μας διδάσκει ότι το πρωινό είναι πραγματικά το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας
Γιατί τα πρώτα δέκα λεπτά του τρεξίματος είναι τα πιο δύσκολα;
