Ένα νυφικό, ένα παλιό κινητό, ένα λούτρινο ζωάκι, ένα ζευγάρι χειροπέδες, ακόμη και ένα τσεκούρι. Αντικείμενα που για έναν άγνωστο μπορεί να μην σημαίνουν τίποτα, αλλά για κάποιον άλλο κουβαλούν ολόκληρη την ιστορία μιας σχέσης που τελείωσε. Στο Ζάγκρεμπ της Κροατίας υπάρχει ένα από τα πιο ιδιαίτερα μουσεία στον κόσμο, το Museum of Broken Relationships, ένα μουσείο που δεν ασχολείται με διάσημους έρωτες, αλλά με τις μικρές και μεγάλες ιστορίες ανθρώπων που κάποτε αγάπησαν και μετά χώρισαν.
Η ιδέα γεννήθηκε, όπως ίσως ταιριάζει απόλυτα σε ένα τέτοιο μουσείο, μέσα από έναν πραγματικό χωρισμό. Οι Κροάτες καλλιτέχνες Olinka Vistica και Drazen Grubisic υπήρξαν ζευγάρι και, όταν η σχέση τους τελείωσε, βρέθηκαν μπροστά στο πολύ γνώριμο ερώτημα του τι γίνεται με όλα εκείνα τα αντικείμενα που έχουν αποκτήσει συναισθηματική αξία μέσα σε μια κοινή ζωή. Αντί λοιπόν να τα πετάξουν ή να τα μοιράσουν απλώς μεταξύ τους, άρχισαν να παίζουν με την ιδέα ενός χώρου όπου θα μπορούσαν να συγκεντρώνονται τα «απομεινάρια» σχέσεων που τελείωσαν.
Αυτό που ξεκίνησε το 2006 ως καλλιτεχνικό project και περιοδεύουσα έκθεση εξελίχθηκε τελικά σε μόνιμο μουσείο στο Ζάγκρεμπ, το οποίο άνοιξε το 2010 και απέκτησε γρήγορα διεθνή φήμη. Το ιδιαίτερο είναι ότι τα περισσότερα εκθέματά του δεν προέρχονται από τους δύο δημιουργούς αλλά από ανθρώπους από ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι αποφάσισαν να δωρίσουν ένα αντικείμενο που συνδέεται με κάποια σχέση τους και να γράψουν την ιστορία που κρύβεται πίσω από αυτό.
Δεν βλέπεις απλώς ένα αντικείμενο – διαβάζεις τι συνέβη
Αυτό είναι και το στοιχείο που κάνει το Museum of Broken Relationships πολύ περισσότερο από μια συλλογή παράξενων αντικειμένων. Δίπλα σε κάθε έκθεμα υπάρχει ένα μικρό κείμενο από τον άνθρωπο που το δώρισε, συνήθως ανώνυμα, στο οποίο εξηγεί γιατί το συγκεκριμένο πράγμα είχε σημασία και πώς συνδέεται με το τέλος της σχέσης.
Μπορεί να είναι ένα απλό παπούτσι, μια κάρτα, ένα φόρεμα, ένα CD ή ένα παιχνίδι. Χωρίς την ιστορία δίπλα του πιθανότατα θα το προσπερνούσες. Μόλις όμως διαβάσεις τι σημαίνει, ένα καθημερινό αντικείμενο αποκτά εντελώς διαφορετικό βάρος.
Υπάρχουν ιστορίες γλυκές, άλλες πικρές, αρκετές αστείες και κάποιες πραγματικά σκληρές. Δεν αφορούν μόνο ερωτικές σχέσεις με την αυστηρή έννοια. Η συλλογή αγγίζει γενικότερα την απώλεια, τον αποχωρισμό και τις ανθρώπινες σχέσεις, ενώ τα εκθέματα συνοδεύονται συνήθως μόνο από λίγες πληροφορίες, όπως τον τόπο προέλευσης και τη διάρκεια της σχέσης. Έτσι ο επισκέπτης γνωρίζει ελάχιστα για τους ανθρώπους και παρ' όλα αυτά, μέσα σε λίγες γραμμές, μπορεί να αισθανθεί ότι καταλαβαίνει ακριβώς τι πέρασαν.
Ίσως το πιο διάσημο έκθεμα είναι ένα τσεκούρι, το οποίο συνοδεύεται από μια εξαιρετικά ιδιαίτερη ιστορία χωρισμού. Η γυναίκα που το δώρισε περιέγραψε πώς το χρησιμοποίησε για να καταστρέψει ένα ένα τα έπιπλα που είχε αφήσει πίσω η πρώην σύντροφός της, μετά την εγκατάλειψή της για μια άλλη γυναίκα. Δεν είναι ίσως η πιο ψύχραιμη τεχνική closure, αλλά σίγουρα είναι από εκείνες τις ιστορίες που δύσκολα ξεχνάς όταν φύγεις από το μουσείο.
Γιατί όμως κάποιος να δωρίσει κάτι τόσο προσωπικό;
Αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά του project. Όλοι έχουμε αντικείμενα που κρατάμε όχι επειδή τα χρειαζόμαστε, αλλά επειδή συνδέονται με κάποιον άνθρωπο ή κάποια περίοδο της ζωής μας. Ένα εισιτήριο από ταξίδι, ένα δώρο γενεθλίων, ένα γράμμα ή ακόμη και κάτι εντελώς ασήμαντο που κανείς άλλος δεν θα καταλάβαινε γιατί βρίσκεται ακόμη σε ένα συρτάρι.
Μετά από έναν χωρισμό αυτά τα αντικείμενα μπορούν να αποκτήσουν μια παράξενη θέση στη ζωή μας. Δεν θέλουμε απαραίτητα να τα βλέπουμε, αλλά δυσκολευόμαστε και να τα πετάξουμε. Το μουσείο προσφέρει μια τρίτη επιλογή: να τα αφήσουμε κάπου όπου η προσωπική τους ιστορία μπορεί να γίνει μέρος μιας μεγαλύτερης συλλογικής ιστορίας για την αγάπη και την απώλεια.
Οι δημιουργοί του μουσείου έχουν περιγράψει αυτή τη διαδικασία σαν έναν τρόπο να διατηρηθεί η συναισθηματική κληρονομιά μιας σχέσης χωρίς ο άνθρωπος να χρειάζεται να κρατήσει το ίδιο το αντικείμενο. Δεν υπόσχεται φυσικά ότι η δωρεά ενός παλιού δώρου θεραπεύει έναν χωρισμό, αλλά για ορισμένους μπορεί να λειτουργήσει συμβολικά σαν ένα τελευταίο «αντίο».
Ένα μουσείο στο οποίο σχεδόν όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν κάτι δικό τους
Σε αντίθεση με πολλά μουσεία όπου θαυμάζουμε αντικείμενα που ανήκαν σε βασιλιάδες, καλλιτέχνες ή σημαντικές ιστορικές προσωπικότητες, εδώ οι πρωταγωνιστές είναι εντελώς άγνωστοι άνθρωποι. Αυτό ίσως είναι και το μυστικό της επιτυχίας του.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις τίποτε για εκείνους για να αναγνωρίσεις μια αίσθηση. Τη στιγμή που καταλαβαίνεις ότι ένα αντικείμενο έμεινε σε ένα συρτάρι χρόνια μετά το τέλος μιας σχέσης, μπορεί να θυμηθείς αμέσως κάτι δικό σου. Και ξαφνικά το μουσείο δεν μοιάζει τόσο πολύ με έκθεση για τις σχέσεις άλλων ανθρώπων, αλλά με ένα μέρος όπου συγκεντρώνονται συναισθήματα που σχεδόν όλοι έχουμε ζήσει κάποια στιγμή.
Παρά το θέμα του, μάλιστα, το Museum of Broken Relationships δεν είναι τόσο καταθλιπτικό όσο θα περίμενε κανείς. Υπάρχει πολύ χιούμορ μέσα στις ιστορίες και μερικές από αυτές αποδεικνύουν ότι, όταν περάσει αρκετός χρόνος, ακόμη και ένας καταστροφικός χωρισμός μπορεί να μετατραπεί σε κάτι που αφηγούμαστε διαφορετικά. Όχι επειδή δεν πόνεσε, αλλά επειδή πλέον μπορούμε να τον κοιτάξουμε από απόσταση.
Το μουσείο έχει γίνει ένα από τα πιο γνωστά αξιοθέατα του Ζάγκρεμπ και το 2011 τιμήθηκε με το Kenneth Hudson Award από το European Museum Forum για την καινοτόμο προσέγγισή του. Παράλληλα, οι εκθέσεις του έχουν ταξιδέψει σε πολλές πόλεις του κόσμου, με νέες δωρεές να προστίθενται συνεχώς στη συλλογή.
Διαβάστε ακόμα
«Πάλι τα ίδια;»: Το ξεκαρδιστικό βλέμμα μιας μπέμπας στη δίδυμη αδελφή της που έκλαιγε
Έδωσε 350.000 ευρώ για ένα γεράκι: Η μικρή Shaikha και η αγορά που έγινε viral
Sophia Lee: Στα 14 ταξίδεψε μόνη στην Κόστα Ρίκα, στα 21 της λείπουν 6 χώρες για να μπει στο Γκίνες
