Η ψυχοθεραπεία δεν συνοδεύεται πάντα από μεγάλες αποκαλύψεις, εντυπωσιακές συνειδητοποιήσεις ή εκείνη την αίσθηση ότι ξαφνικά όλα μπήκαν στη θέση τους. Κάποιες φορές, μάλιστα, μπορεί να περνούν εβδομάδες ή και μήνες χωρίς να αισθάνεσαι ότι έχει αλλάξει κάτι ουσιαστικό. Συνεχίζεις να αντιμετωπίζεις δυσκολίες, να έχεις άγχος ή να επηρεάζεσαι από καταστάσεις που σε προβλημάτιζαν και πριν ξεκινήσεις τις συνεδρίες σου. Κι όμως, η πρόοδος μπορεί να έχει ήδη αρχίσει να εμφανίζεται σε μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητάς σου, τις οποίες δεν έχεις συνδέσει ακόμη με τη θεραπευτική διαδικασία.
Συχνά περιμένουμε από την ψυχοθεραπεία να μας κάνει να αισθανόμαστε καλύτερα όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Στην πραγματικότητα, όμως, η αλλαγή δεν είναι πάντα γραμμική και δεν εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Μπορεί να αφορά τον τρόπο που αντιδράς σε μια δύσκολη συζήτηση, το πόσο αυστηρά κρίνεις τον εαυτό σου ή την ευκολία με την οποία αναγνωρίζεις ένα συναίσθημα που παλαιότερα δυσκολευόσουν ακόμη και να ονομάσεις.
Υπάρχουν, λοιπόν, ορισμένα σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι η ψυχοθεραπεία σε βοηθά, ακόμη κι αν εσύ δεν έχεις παρατηρήσει κάποια θεαματική αλλαγή.
Αρχίζεις να αναγνωρίζεις καλύτερα όσα αισθάνεσαι
Ένα από τα πρώτα πράγματα που μπορεί να αλλάξουν μέσα από την ψυχοθεραπεία είναι η σχέση σου με τα συναισθήματά σου. Εκεί που παλαιότερα ένιωθες απλώς εκνευρισμό, μπορεί πλέον να καταλαβαίνεις ότι πίσω από αυτόν κρύβεται απογοήτευση, φόβος ή στενοχώρια. Αντί να προσπαθείς να αγνοήσεις μια δυσάρεστη σκέψη, αρχίζεις να αναρωτιέσαι από πού προέρχεται και γιατί σε επηρεάζει τόσο.
Αυτή η μεγαλύτερη συναισθηματική επίγνωση δεν σημαίνει ότι τα δύσκολα συναισθήματα εξαφανίζονται. Σου δίνει, όμως, τη δυνατότητα να τα κατανοείς καλύτερα και να επιλέγεις πιο συνειδητά τον τρόπο με τον οποίο θα τα διαχειριστείς. Ακόμη και το να μπορείς να πεις «αυτό που νιώθω είναι άγχος» αντί να αισθάνεσαι απλώς ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά αποτελεί μια αλλαγή που αξίζει να προσέξεις.

Δεν αντιδράς τόσο παρορμητικά όσο παλιά
Σκέψου μια κατάσταση που στο παρελθόν θα σε έκανε να θυμώσεις αμέσως, να αποσυρθείς ή να πεις κάτι που αργότερα θα μετάνιωνες. Αν πλέον καταφέρνεις να σταματήσεις για λίγο, να σκεφτείς τι συμβαίνει και στη συνέχεια να αποφασίσεις πώς θέλεις να αντιδράσεις, είναι πιθανό να έχεις αναπτύξει μεγαλύτερη ικανότητα συναισθηματικής ρύθμισης.
Η διαφορά μπορεί να είναι τόσο μικρή ώστε να μην την παρατηρήσεις αμέσως. Ίσως εξακολουθείς να εκνευρίζεσαι με τα ίδια πράγματα, αλλά δεν αφήνεις τον θυμό να καθορίζει κάθε σου αντίδραση. Ίσως χρειάζεσαι λιγότερο χρόνο για να ηρεμήσεις μετά από μια ένταση ή καταφέρνεις να εκφράσεις τη δυσαρέσκειά σου χωρίς να μετατρέπεται κάθε διαφωνία σε σύγκρουση.
Η πρόοδος σε αυτή την περίπτωση δεν βρίσκεται στην απουσία δύσκολων συναισθημάτων, αλλά στον τρόπο με τον οποίο μαθαίνεις να ανταποκρίνεσαι σε αυτά.
Βάζεις όρια χωρίς να αισθάνεσαι ότι πρέπει να απολογηθείς
Για αρκετούς ανθρώπους, το να πουν «όχι» αποτελεί μια ιδιαίτερα δύσκολη διαδικασία. Η ανάγκη να ευχαριστούν τους άλλους, ο φόβος της απόρριψης ή η ανησυχία μήπως δημιουργηθεί κάποια ένταση μπορεί να τους οδηγούν στο να συμφωνούν με πράγματα που στην πραγματικότητα δεν επιθυμούν.
Αν μέσα από την ψυχοθεραπεία αρχίζεις να αναγνωρίζεις καλύτερα τις ανάγκες σου, ίσως παρατηρήσεις ότι εκφράζεις πιο εύκολα τις προτιμήσεις σου ή ότι δεν αισθάνεσαι πλέον υποχρεωμένος/η να δίνεις εξηγήσεις για κάθε προσωπική σου απόφαση. Μπορεί να αρνηθείς μια πρόσκληση επειδή χρειάζεσαι ξεκούραση ή να εξηγήσεις σε έναν φίλο ότι μια συγκεκριμένη συμπεριφορά σε ενοχλεί.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ενοχές εξαφανίζονται από τη μια στιγμή στην άλλη. Μπορεί να συνεχίσεις να τις αισθάνεσαι, αλλά να μην τις αφήνεις να καθορίζουν κάθε επιλογή σου. Και αυτή η διαφοροποίηση μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ο τρόπος που μιλάς στον εαυτό σου γίνεται λιγότερο σκληρός
Η εσωτερική μας φωνή μπορεί να είναι πολύ πιο αυστηρή από τον τρόπο με τον οποίο θα μιλούσαμε σε οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο. Ένα λάθος στη δουλειά, μια αποτυχημένη γνωριμία ή μια δύσκολη ημέρα μπορεί να αρκούν για να αρχίσουμε να αμφισβητούμε τις ικανότητες και την αξία μας.
Καθώς προχωρά η θεραπευτική διαδικασία, μπορεί να αρχίσεις να παρατηρείς αυτές τις σκέψεις αντί να τις αποδέχεσαι αυτομάτως ως αλήθεια. Ίσως εξακολουθείς να απογοητεύεσαι όταν κάτι δεν πηγαίνει όπως θα ήθελες, αλλά δεν καταλήγεις τόσο εύκολα στο συμπέρασμα ότι εσύ είσαι το πρόβλημα.
Η μεγαλύτερη κατανόηση προς τον εαυτό σου δεν σημαίνει ότι σταματάς να αναλαμβάνεις την ευθύνη των πράξεών σου. Σημαίνει ότι μπορείς να αναγνωρίσεις ένα λάθος, να προσπαθήσεις να το διορθώσεις και να συνεχίσεις χωρίς να μετατρέπεις κάθε δυσκολία σε προσωπική αποτυχία.
Αναγνωρίζεις πιο εύκολα τα μοτίβα στις σχέσεις σου
Οι σχέσεις μας συχνά επηρεάζονται από συνήθειες και αντιδράσεις που έχουμε αναπτύξει εδώ και χρόνια. Μπορεί, για παράδειγμα, να δυσκολεύεσαι να εκφράσεις όσα χρειάζεσαι, να αποφεύγεις τις συγκρούσεις ή να αναζητάς συνεχώς επιβεβαίωση από τους άλλους.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να σε βοηθήσει να αναγνωρίσεις αυτά τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και να κατανοήσεις πώς επηρεάζουν τις επιλογές σου. Ίσως αρχίσεις να παρατηρείς ότι σε ορισμένες καταστάσεις αντιδράς με τον ίδιο τρόπο ή ότι συγκεκριμένες συμπεριφορές των άλλων ενεργοποιούν παλιότερες ανασφάλειες.
Η αναγνώριση ενός μοτίβου δεν σημαίνει ότι μπορείς αμέσως να το αλλάξεις. Είναι, όμως, ένα σημαντικό βήμα για να αρχίσεις να δοκιμάζεις διαφορετικούς τρόπους επικοινωνίας και συμπεριφοράς.

Οι δύσκολες ημέρες δεν σε κάνουν να αισθάνεσαι ότι γύρισες στο μηδέν
Ίσως ένα από τα λιγότερο προφανή σημάδια προόδου είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεις τις περιόδους που δεν αισθάνεσαι καλά. Στην αρχή της ψυχοθεραπείας, μια δύσκολη εβδομάδα μπορεί να σε κάνει να πιστεύεις ότι όλη η προσπάθειά σου ήταν μάταιη. Με τον καιρό, όμως, ενδέχεται να αρχίσεις να αντιμετωπίζεις αυτές τις διακυμάνσεις με περισσότερη κατανόηση.
Μπορεί να αναγνωρίζεις ότι μια έντονη αντίδραση ή μια επιστροφή σε παλιές συνήθειες δεν ακυρώνει αυτομάτως όσα έχεις καταφέρει. Ίσως καταφέρνεις να χρησιμοποιήσεις κάποια από τα εργαλεία που έχεις δουλέψει στις συνεδρίες ή να ζητήσεις υποστήριξη πριν η κατάσταση γίνει πιο δύσκολη.
Η ψυχοθεραπεία δεν υπόσχεται μια ζωή χωρίς στενοχώρια, άγχος ή απογοητεύσεις. Ένας από τους πιθανούς στόχους της είναι να σε βοηθήσει να αντιμετωπίζεις αυτές τις εμπειρίες με μεγαλύτερη ευελιξία και με τρόπους που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες σου.
Αρχίζεις να παίρνεις αποφάσεις με βάση όσα θέλεις πραγματικά
Όταν έχεις συνηθίσει να επηρεάζεσαι έντονα από τις προσδοκίες των άλλων, ακόμη και μια μικρή προσωπική απόφαση μπορεί να μοιάζει δύσκολη. Η επιλογή να αφιερώσεις χρόνο στον εαυτό σου, να απομακρυνθείς από μια κατάσταση που σε πιέζει ή να διεκδικήσεις κάτι που επιθυμείς μπορεί να συνοδεύεται από αμφιβολίες.
Αν παρατηρείς ότι αρχίζεις να εξετάζεις περισσότερο τις δικές σου ανάγκες πριν αποφασίσεις, αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι αποκτάς μεγαλύτερη επίγνωση των προσωπικών σου αξιών. Δεν σημαίνει ότι θα είσαι πάντοτε σίγουρος/η για κάθε επιλογή σου, αλλά ότι σταδιακά μπορείς να ξεχωρίζεις τι επιθυμείς εσύ από αυτό που θεωρείς ότι περιμένουν οι άλλοι.
Ακόμη και μικρές αποφάσεις της καθημερινότητας μπορούν να αποτυπώνουν αυτή την αλλαγή, ιδιαίτερα όταν παλαιότερα δυσκολευόσουν να τις πάρεις χωρίς να αναζητήσεις την έγκριση κάποιου άλλου.

Και αν δεν αναγνωρίζεις κανένα από αυτά τα σημάδια;
Η απουσία αυτών των αλλαγών δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η ψυχοθεραπεία δεν λειτουργεί. Η πρόοδος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως οι δυσκολίες που αντιμετωπίζεις, οι στόχοι της θεραπείας, η θεραπευτική προσέγγιση και η σχέση που έχεις αναπτύξει με τον/την θεραπευτή/τριά σου.
Είναι επίσης σημαντικό να θυμάσαι ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί κάποιες φορές να φέρνει στην επιφάνεια δύσκολα συναισθήματα. Το ότι μια συνεδρία σε αναστάτωσε δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν ήταν χρήσιμη, όπως και το ότι αισθάνθηκες ανακούφιση δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη μακροπρόθεσμης προόδου.
Αν αναρωτιέσαι κατά πόσο σε βοηθά η διαδικασία, αξίζει να το συζητήσεις ανοιχτά με τον/την επαγγελματία ψυχικής υγείας που σε παρακολουθεί. Μπορείτε να επανεξετάσετε τους αρχικούς σου στόχους, να συζητήσετε τις αλλαγές που έχουν εμφανιστεί και να αξιολογήσετε αν η θεραπευτική προσέγγιση εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες σου. Αν αισθάνεσαι ότι δεν υπάρχει πρόοδος για μεγάλο διάστημα ή ότι η κατάστασή σου επιδεινώνεται, είναι σημαντικό να το αναφέρεις και να εξετάσετε μαζί τα επόμενα βήματα.
Μερικές από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές γίνονται αντιληπτές εκ των υστέρων. Μπορεί να συνειδητοποιήσεις ότι μια συζήτηση που κάποτε θα σε αναστάτωνε για ημέρες πλέον δεν σε επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο ή ότι αντιμετώπισες μια δύσκολη κατάσταση χωρίς να αμφισβητήσεις ολοκληρωτικά τον εαυτό σου. Τέτοιες στιγμές δεν αποτελούν από μόνες τους απόδειξη επιτυχημένης θεραπείας, μπορούν όμως να γίνουν αφορμή για μια ουσιαστική συζήτηση γύρω από την πρόοδό σου. Και συχνά αυτή η συζήτηση είναι εξίσου σημαντική με τις αλλαγές που προσπαθείς να πετύχεις.
Φωτογραφίες: Pexels
Διαβάστε ακόμα
Πρώτη φορά σε ψυχολόγο; Όσα αξίζει να γνωρίζεις πριν καθίσεις απέναντί του