Το κινητό χτυπάει στις εννέα το βράδυ και στην οθόνη εμφανίζεται το όνομα του προϊσταμένου σου. Ή, ακόμη χειρότερα, έρχεται ένα μήνυμα στην επαγγελματική ομαδική συνομιλία, την ώρα που έχεις ήδη επιστρέψει σπίτι και προσπαθείς να απολαύσεις τον ελεύθερο χρόνο σου. Μπορεί να ξεκινά με ένα αθώο «συγγνώμη για την ώρα», όμως πολύ συχνά ακολουθεί μια ερώτηση, μια εκκρεμότητα ή κάτι που «θα πάρει μόνο δύο λεπτά». Και κάπως έτσι, ενώ έχεις σχολάσει εδώ και ώρες, βρίσκεσαι ξανά να ασχολείσαι με τη δουλειά.
Η επικοινωνία εκτός εργασιακού ωραρίου έχει γίνει ιδιαίτερα συνηθισμένη, κυρίως λόγω της ευκολίας που προσφέρουν τα smartphones και οι εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων. Το γεγονός ότι μπορούμε να επικοινωνήσουμε με κάποιον οποιαδήποτε στιγμή, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι και σωστό να το κάνουμε. Όταν τα επαγγελματικά μηνύματα αρχίζουν να καταλαμβάνουν συστηματικά τον προσωπικό μας χρόνο, η γραμμή ανάμεσα στη δουλειά και την ιδιωτική ζωή γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτη.
Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι ότι πολλοί εργαζόμενοι αισθάνονται πως δεν έχουν πραγματικά την επιλογή να αγνοήσουν ένα μήνυμα. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει κάποια επίσημη υποχρέωση διαθεσιμότητας, ο φόβος μήπως θεωρηθούν αδιάφοροι, μη συνεργάσιμοι ή λιγότερο αφοσιωμένοι μπορεί να τους οδηγήσει στο να απαντούν σχεδόν αυτόματα. Και όταν αυτό επαναλαμβάνεται, μια περιστασιακή εξυπηρέτηση κινδυνεύει να μετατραπεί σε άτυπη επαγγελματική υποχρέωση.
Το πρόβλημα δεν είναι πάντα το μήνυμα, αλλά η προσδοκία της απάντησης
Ένα επαγγελματικό email που αποστέλλεται αργά το βράδυ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο παραλήπτης πρέπει να απαντήσει εκείνη τη στιγμή. Κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν να εργάζονται διαφορετικές ώρες ή να οργανώνουν τις εκκρεμότητές τους όταν τους εξυπηρετεί. Το ζήτημα αρχίζει όταν η αποστολή ενός μηνύματος συνοδεύεται από την προσδοκία άμεσης ανταπόκρισης, ανεξάρτητα από το αν ο εργαζόμενος βρίσκεται εντός ή εκτός ωραρίου.
Η διαφορά είναι σημαντική. Άλλο να υπάρχει ένα μήνυμα που μπορεί να απαντηθεί την επόμενη εργάσιμη ημέρα και άλλο να αισθάνεσαι ότι πρέπει να ελέγχεις διαρκώς το κινητό σου, επειδή ενδέχεται να προκύψει κάποια επαγγελματική απαίτηση.
Αυτή η αίσθηση μόνιμης επιφυλακής μπορεί να επηρεάσει την ξεκούραση, τη συγκέντρωση και την προσωπική ζωή. Ακόμη και όταν μια επικοινωνία διαρκεί ελάχιστα λεπτά, μπορεί να διακόψει μια δραστηριότητα, μια οικογενειακή στιγμή ή απλώς την προσπάθειά σου να αποσυνδεθείς νοητικά από τις υποχρεώσεις της ημέρας.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να μην απαντήσουμε;
Η ανάγκη να αποδείξουμε ότι είμαστε συνεπείς και διαθέσιμοι παίζει σημαντικό ρόλο. Σε ορισμένα εργασιακά περιβάλλοντα, η γρήγορη ανταπόκριση αντιμετωπίζεται ως ένδειξη επαγγελματισμού, ακόμη κι όταν συμβαίνει εκτός των συμφωνημένων ωρών εργασίας.
Παράλληλα, όταν ένας εργαζόμενος έχει συνηθίσει να απαντά σε κάθε μήνυμα, μπορεί να αισθάνεται άβολα στην ιδέα ότι θα αλλάξει ξαφνικά τη συμπεριφορά του. Ίσως αναρωτιέται αν ο προϊστάμενός του θα ενοχληθεί ή αν οι συνάδελφοί του θα θεωρήσουν ότι δεν ενδιαφέρεται αρκετά.
Ωστόσο, η επαγγελματική συνέπεια δεν ταυτίζεται με τη διαρκή διαθεσιμότητα. Το να ολοκληρώνεις σωστά τις αρμοδιότητές σου μέσα στο συμφωνημένο ωράριο και να ανταποκρίνεσαι στις υποχρεώσεις της θέσης σου είναι διαφορετικό από το να παραμένεις συνεχώς συνδεδεμένος/η με τη δουλειά, χωρίς αυτό να αποτελεί μέρος της εργασιακής σου συμφωνίας.

Το όριο που χρειάζεται να βάλεις πριν παγιωθεί η κατάσταση
Το σημαντικότερο είναι να ξεκαθαρίσεις, με ευγενικό αλλά σαφή τρόπο, πότε είσαι διαθέσιμος/η για επαγγελματική επικοινωνία. Δεν χρειάζεται να περιμένεις μέχρι να συσσωρευτεί εκνευρισμός ή να δημιουργηθεί ένταση για να το συζητήσεις.
Αν παρατηρείς ότι λαμβάνεις συστηματικά μηνύματα μετά το σχόλασμα, μπορείς να εξηγήσεις στον προϊστάμενό σου ότι θα τα ελέγχεις και θα απαντάς με την έναρξη της επόμενης εργάσιμης ημέρας, εκτός αν έχει συμφωνηθεί διαφορετική διαδικασία για πραγματικά επείγοντα περιστατικά.
Για παράδειγμα, μια απλή απάντηση όπως «Το είδα, θα το αναλάβω αύριο το πρωί μόλις ξεκινήσω» μπορεί να δείξει ότι έχεις λάβει γνώση του ζητήματος, χωρίς να δεσμεύεσαι ότι θα εργαστείς εκείνη τη στιγμή. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να απαντάς κάθε βράδυ μόνο και μόνο για να ενημερώσεις πως θα απαντήσεις την επόμενη ημέρα. Το ζητούμενο είναι να έχεις επικοινωνήσει εξαρχής το πλαίσιο της διαθεσιμότητάς σου.
Αν η κατάσταση συνεχίζεται, μια πιο συγκεκριμένη συζήτηση μπορεί να βοηθήσει. Αντί να περιοριστείς στο ότι τα μηνύματα σε ενοχλούν, μπορείς να ζητήσεις να συμφωνήσετε ποια ζητήματα θεωρούνται επείγοντα, ποιος αναλαμβάνει την επικοινωνία εκτός ωραρίου και πώς αντιμετωπίζονται οι περιπτώσεις που απαιτούν πραγματικά άμεση παρέμβαση.
Μην αφήνεις την εξαίρεση να γίνεται κανόνας
Φυσικά, σε αρκετές δουλειές μπορεί να προκύψουν έκτακτες ανάγκες. Υπάρχουν επαγγέλματα με βάρδιες, εφημερίες ή συμφωνημένη διαθεσιμότητα, όπου η επικοινωνία εκτός ενός συνηθισμένου ωραρίου αποτελεί μέρος της εργασιακής οργάνωσης.
Αυτό που χρειάζεται να διαχωρίζεται είναι η πραγματική έκτακτη ανάγκη από την κακή οργάνωση ή την αντίληψη ότι όλα πρέπει να διευθετούνται αμέσως. Αν σχεδόν κάθε βράδυ προκύπτει κάτι «επείγον», ίσως το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην ανταπόκριση των εργαζομένων, αλλά στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται και προγραμματίζονται οι εργασίες.
Εξίσου χρήσιμο είναι να περιορίσεις τις ειδοποιήσεις των επαγγελματικών εφαρμογών στον προσωπικό σου χρόνο, εφόσον δεν έχεις υποχρέωση διαθεσιμότητας. Η σίγαση μιας ομαδικής συνομιλίας ή ο προγραμματισμός της λειτουργίας «Μην ενοχλείτε» μπορεί να σε βοηθήσει να αποφύγεις τις συνεχείς διακοπές.
Αντίστοιχα, όταν χρειάζεται να στείλεις εσύ ένα επαγγελματικό μήνυμα εκτός ωραρίου, μπορείς να χρησιμοποιήσεις την προγραμματισμένη αποστολή ή να διευκρινίσεις ότι δεν απαιτείται άμεση απάντηση. Τα όρια λειτουργούν καλύτερα όταν γίνονται μέρος της γενικότερης εργασιακής κουλτούρας και δεν αποτελούν αποκλειστικά προσωπική ευθύνη.

Τι ισχύει με το δικαίωμα αποσύνδεσης στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα, το δικαίωμα αποσύνδεσης προβλέπεται ρητά για τους εργαζομένους με τηλεργασία, σύμφωνα με το άρθρο 67 του Ν. 4808/2021. Το δικαίωμα αυτό αφορά τη δυνατότητα του εργαζομένου να απέχει από την παροχή εργασίας και από την επικοινωνία με ψηφιακά μέσα εκτός του ωραρίου του και κατά τη διάρκεια των νόμιμων αδειών του.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση προβλέπει επίσης προστασία από δυσμενή μεταχείριση λόγω άσκησης του δικαιώματος αποσύνδεσης. Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι το ίδιο ειδικό νομικό πλαίσιο εφαρμόζεται αυτομάτως και με τον ίδιο τρόπο σε κάθε εργαζόμενο, ανεξάρτητα από το καθεστώς απασχόλησής του.
Για τους εργαζομένους που δεν τηλεργάζονται, οι υποχρεώσεις εκτός ωραρίου πρέπει να εξετάζονται με βάση τη σύμβαση, το συμφωνημένο ωράριο, τις διατάξεις για τον χρόνο εργασίας και τις τυχόν ειδικές ρυθμίσεις που ισχύουν. Αν η επικοινωνία συνοδεύεται από πραγματική παροχή εργασίας, μπορεί επίσης να ανακύπτουν ζητήματα καταγραφής και αμοιβής του χρόνου αυτού.
Σε περίπτωση συστηματικών απαιτήσεων για εργασία εκτός ωραρίου, είναι χρήσιμο να διατηρείς αρχείο των σχετικών επικοινωνιών και, εφόσον χρειάζεται, να ζητήσεις ενημέρωση από την Επιθεώρηση Εργασίας ή από ειδικό στο εργατικό δίκαιο.
Το σχόλασμα πρέπει να σημαίνει και πραγματικό τέλος της εργασιακής ημέρας
Το να θέτεις όρια στην επαγγελματική επικοινωνία δεν σημαίνει ότι αδιαφορείς για τη δουλειά σου. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις τη σημασία του προσωπικού χρόνου και της ξεκούρασης, δύο στοιχείων που επηρεάζουν τόσο την ευημερία σου όσο και την απόδοσή σου.
Όταν τα μηνύματα και τα τηλεφωνήματα μετά το σχόλασμα αντιμετωπίζονται ως κάτι απολύτως φυσιολογικό, είναι εύκολο να χαθεί σταδιακά η διάκριση ανάμεσα στην εργασία και στην υπόλοιπη ζωή. Γι' αυτό έχει σημασία να συζητούνται οι προσδοκίες διαθεσιμότητας εγκαίρως, πριν δημιουργηθούν συνήθειες που αργότερα θα είναι δυσκολότερο να αλλάξουν.
Άλλωστε, ένα μήνυμα μπορεί να περιμένει μέχρι το επόμενο πρωί όταν δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη να απαντηθεί νωρίτερα. Και το γεγονός ότι το κινητό σου βρίσκεται δίπλα σου δεν σημαίνει ότι ο χρόνος σου εξακολουθεί να ανήκει στη δουλειά.
Φωτογραφίες: Pexels
Διαβάστε ακόμα
Secret Santa στο γραφείο: Τα 5 δώρα που καλύτερα να μην κάνεις σε συνάδελφο
Χριστουγεννιάτικη άδεια: Το λάθος που κάνεις πριν καν ξεκινήσει και σου χαλάει την ξεκούραση
Στη δουλειά είσαι ο άνθρωπος που ακούει τα προβλήματα όλων; Το λάθος που μπορεί να σου κοστίσει