Όταν σκεφτόμαστε τα Θεοφάνια στην Ελλάδα, έρχονται στο μυαλό μας εικόνες από παγωμένα νερά, ρίψεις σταυρών και μικρές ή μεγάλες γιορτές στις εκκλησίες. Αλλά η φώτιση -το “φως που φανερώνεται”- είναι μια ιδέα που υπάρχει σε πολλές χώρες και θρησκείες, με διαφορετικά ονόματα και έθιμα, μα με τον ίδιο πυρήνα: την ανάγκη του ανθρώπου να γιορτάσει το φως και την αρχή μιας νέας περιόδου.
Freepik
Epiphany στη Δυτική Ευρώπη
Στην Ιταλία, την Ισπανία και τη Γαλλία, η Epiphany γιορτάζεται στις 6 Ιανουαρίου και σηματοδοτεί την επίσκεψη των Μάγων στον νεογέννητο Χριστό.
Στην Ισπανία, για παράδειγμα, η γιορτή είναι μεγάλη με παρελάσεις, καραβάνια Μάγων, δώρα για τα παιδιά και γλυκά όπως το Roscón de Reyes.
Στην Ιταλία, οι Μάγοι συνοδεύονται από την Befana, μια γριούλα-μάγισσα που μοιράζει δώρα στα παιδιά, συνδέοντας τη θρησκευτική τελετή με παραμύθι και παιχνίδι.
Photo by Gabriella Clare Marino on Unsplash
Twelfth Night στη Βρετανία
Στη Μεγάλη Βρετανία και τις ΗΠΑ, η Twelfth Night (12η νύχτα των Χριστουγέννων) γιορτάζει την ολοκλήρωση των 12 ημερών των Χριστουγέννων και προετοιμάζει για τη φώτιση.
Οι άνθρωποι διακοσμούν το σπίτι, κάνουν μικρές γιορτές, τραγουδούν και ανταλλάσσουν συμβολικά δώρα.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι η δική τους “βασιλόπιτα” (King Cake), μέσα στην οποία κρύβεται ένα μικρό αντικείμενο: όποιος το βρει θεωρείται τυχερός για τη νέα χρονιά.
Theophany στην Ανατολική Ορθοδοξία
Στη Ρωσία, την Ουκρανία, τη Σερβία, τη Βουλγαρία και τη Γεωργία, η Theophany γιορτάζεται με βαπτίσματα σε ποτάμια και λίμνες. Οι πιστοί ρίχνονται στο παγωμένο νερό για να αγιαστούν — ακριβώς όπως στην Ελλάδα.
Εκεί, η γιορτή συνδυάζει θρησκευτική αυστηρότητα με λαϊκό φολκλόρ: νεαροί και ηλικιωμένοι συμμετέχουν με τραγούδια, μουσικές και παραδοσιακά φαγητά μετά τον αγιασμό.
Η μέρα θεωρείται τόσο σημαντική όσο τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά μαζί, μια γιορτή που φέρνει κοινότητα, πίστη και τόλμη.
Φως, καθαρμός και γιορτή παντού
Ακόμη και σε μέρη όπου η φώτιση δεν έχει θρησκευτική υπόσταση, η ίδια ιδέα υπάρχει με διαφορετικά σύμβολα:
Στην Αρμενία, η ημέρα συνδέεται με φωτιές και καθαρμούς,
Στη Λατινική Αμερική, η Epiphany γίνεται με παρελάσεις, μουσική και γλυκά,
Στη Σκανδιναβία, οι λαοί συνδέουν την ημέρα με το φως του χειμώνα, ανάβοντας κεριά και φωτίζοντας τα σπίτια τους.
Στο τέλος, όλα αυτά τα έθιμα γιορτάζουν το ίδιο πράγμα: την αρχή, την ελπίδα, την ανανέωση και τη σύνδεση με την κοινότητα. Το φως, είτε μέσα στο νερό, μέσα σε ένα γλυκό ή μέσα σε ένα κερί, μας θυμίζει ότι η ανάγκη να καθαριστούμε, να φωτιστούμε και να ξεκινήσουμε ξανά είναι πανανθρώπινη.
Τα Θεοφάνια στην Ελλάδα είναι μόνο ένα παράδειγμα ενός παγκόσμιου φαινομένου: άνθρωποι που ψάχνουν ένα μικρό φως μέσα στον χειμώνα, ένα σημείο ανανέωσης, ένα νέο ξεκίνημα. Και είτε το γιορτάζουμε με βουτιές, γλυκά ή φωτιές, το μήνυμα είναι ίδιο: κάθε χρόνο, μπορούμε να ξαναρχίζουμε και να αφήνουμε πίσω ό,τι μας βαραίνει.
Διαβάστε ακόμα
Τα Φώτα όπως δεν τα έχεις ξαναδεί: 5 ιδιαίτερα έθιμα που επιβιώνουν ακόμα
Ο επιστημονικός λόγος που το ξεστόλισμα επηρεάζει τη διάθεσή μας (και δεν το έχουμε σκεφτεί)
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν ακούμε τη φράση «καλή χρονιά»
