Οι οικογένειες συχνά περιγράφονται ως ασφαλή καταφύγια, ως χώροι άνευ όρων αγάπης, υποστήριξης και σύνδεσης. Όμως δεν ανταποκρίνονται όλες οι οικογένειες σε αυτό το ιδανικό. Μερικές φορές, παρά τις καλύτερες προσπάθειές σας, μπορεί να βρεθείτε να χαρακτηρίζεστε ως «ο δύσκολος άνθρωπος», «υπερβολικά ευαίσθητος» ή ως εκείνος που «δημιουργεί δράματα».
Τι γίνεται όμως αν αυτή η ταμπέλα δεν είναι αληθινή;
Η αλήθεια είναι ότι σε οικογένειες όπου η δυσλειτουργία, η συναισθηματική αποφυγή ή τα διαγενεακά τραύματα έχουν ενσωματωθεί σιωπηλά στην καθημερινότητα, το άτομο που αναζητά θεραπεία, αλλαγή ή ακόμη και απλώς λίγο χώρο για τον εαυτό του συχνά γίνεται ο αποδιοπομπαίος τράγος.
Αν έχετε νιώσει ποτέ ότι πρέπει συνεχώς να «πατάτε σε τεντωμένο σκοινί», να αμφισβητείτε κάθε σας κίνηση ή να επωμίζεστε ευθύνες που δεν σας ανήκουν, κάντε μια παύση.
Ακολουθούν 9 σημάδια ότι δεν είστε εσείς το πρόβλημα στην οικογένειά σας, όσο κι αν προσπαθούν να σας κάνουν να πιστέψετε το αντίθετο.
1. Σας κατηγορούν ότι είστε «υπερβολικά ευαίσθητοι»
Α, ναι, η κλασική απαξίωση: «Είσαι απλώς υπερβολικά ευαίσθητος». Εκ πρώτης όψεως, αυτό ακούγεται σαν μια απλή παρατήρηση, όμως συχνά αποτελεί έναν διακριτικό τρόπο να σας κάνουν να σιωπήσετε και να μην εκφράζετε ειλικρινά τα συναισθήματά σας.
Σε οικογένειες που στερούνται συναισθηματικής νοημοσύνης, η ευαλωτότητα συχνά αντιμετωπίζεται με χλευασμό ή απόρριψη. Αν εκφράζετε ότι πληγωθήκατε, ότι νιώθετε σύγχυση ή απογοήτευση και η απάντηση που παίρνετε είναι «σταμάτα να αντιδράς υπερβολικά» ή «είσαι πολύ δραματικός», αυτό που βιώνετε είναι στην πραγματικότητα συναισθηματική ακύρωση, όχι υπερβολική ευαισθησία.
Οι ψυχολόγοι αποκαλούν αυτού του είδους την αλληλεπίδραση μια μορφή gaslighting, κατά την οποία η πραγματικότητά σας διαστρεβλώνεται μέχρι να αρχίσετε να αμφιβάλλετε ακόμη και για τα ίδια σας τα συναισθήματα.
Όμως το να έχετε μια συναισθηματική αντίδραση επειδή πληγωθήκατε δεν σημαίνει ότι είστε εύθραυστοι αλλά ότι είστε άνθρωποι. Η ευαισθησία δεν είναι ελάττωμα· είναι υπερδύναμη σε έναν κόσμο που συχνά αποφεύγει τα δύσκολα συναισθήματα.
2. Δίνετε προτεραιότητα στην ψυχική σας υγεία, ακόμη κι αν η οικογένειά σας δεν το καταλαβαίνει
Οι οικογένειες στις οποίες δεν γινόταν ποτέ συζήτηση για την ψυχική υγεία όταν μεγαλώνατε, συχνά αντιμετωπίζουν την ψυχοθεραπεία, τα συναισθηματικά όρια ή την αυτοπαρατήρηση σαν κάτι ξένο ή, ακόμη χειρότερα, σαν αδυναμία.
Αν έχετε κάνει συνειδητά την επιλογή να σπάσετε αυτόν τον κύκλο πηγαίνοντας σε ψυχοθεραπεία, γράφοντας τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας σε ημερολόγιο, κάνοντας διαλογισμό ή απλώς επιτρέποντας στον εαυτό σας να νιώσει όσα νιώθει, κάνετε μια δύσκολη αλλά απαραίτητη δουλειά.
Οι δυσκολίες ψυχικής υγείας δεν εμφανίζονται από το πουθενά. Πολλές έχουν τις ρίζες τους σε διαγενεακά προβλήματα για τα οποία κανείς δεν μιλά.
Όταν λοιπόν λέτε τελικά «αυτό τελειώνει σε εμένα», δεν δημιουργείτε προβλήματα, σταματάτε να τα αφήνετε να επαναλαμβάνονται.
Η επιλογή της θεραπείας και της προσωπικής σας εξέλιξης, ακόμη κι αν είστε ο μόνος άνθρωπος στην οικογένεια που το κάνει, δεν είναι εγωιστική. Είναι αυτοπροστασία.
3. Νιώθετε πιο ελεύθεροι όταν βρίσκεστε μακριά από την οικογένειά σας
Να ένα απλό τεστ: πώς αισθάνεστε όταν βρίσκεστε με την οικογένειά σας; Εξαντλημένοι; Ανασφαλείς; Σε διαρκή ένταση;
Τώρα συγκρίνετέ το με το πώς νιώθετε όταν είστε με φίλους ή απλώς μόνοι σας. Πιο ανάλαφροι; Πιο ήρεμοι; Με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση;
Αυτή η αντίθεση λέει πολλά.
Σε οικογένειες όπου η κριτική είναι συνεχής ή όπου η ταυτότητά σας βρίσκεται διαρκώς υπό έλεγχο, είναι δύσκολο να αισθανθείτε ασφαλείς. Μπορεί να παρατηρείτε ότι η αυτοεκτίμησή σας καταρρέει όταν βρίσκεστε κοντά στους γονείς ή τα αδέλφια σας και ξαναχτίζεται μόλις επιστρέψετε στον δικό σας χώρο.
Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι το πρόβλημα είναι το περιβάλλον και όχι εσείς.
Και για να είμαστε ξεκάθαροι: το να βάζετε όρια ή να χρειάζεστε απόσταση δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπετε την οικογένειά σας. Σημαίνει ότι επιλέγετε επιτέλους να προστατεύσετε την ψυχική σας ηρεμία.
4. Τα όριά σας παραβιάζονται ξανά και ξανά
Τα όρια είναι σαν συναισθηματικοί φράχτες: υπάρχουν για να ορίζουν πού τελειώνετε εσείς και πού αρχίζουν οι άλλοι. Αν όμως η οικογένειά σας σκαρφαλώνει πάνω από αυτόν τον φράχτη κάθε φορά που της δίνεται η ευκαιρία, αυτό δεν σημαίνει ότι αποτύχατε εσείς.
Μπορεί να έχετε ζητήσει να μην κάνουν τόσο αδιάκριτες ερωτήσεις για την προσωπική σας ζωή ή να έχετε ζητήσει ευγενικά λίγο χώρο.
Αντί να σεβαστούν τα όριά σας, η οικογένειά σας μπορεί να τα αντιμετωπίζει ως πρόκληση ή προσβολή. Ίσως ακούσετε φράσεις όπως «Γιατί απομακρύνεσαι τόσο;» ή «Έχεις αλλάξει».
Στην πραγματικότητα, τα όρια δεν αποτελούν μορφή απόρριψης. Είναι μορφή σεβασμού. Όταν μια οικογένεια αρνείται να τα σεβαστεί, δείχνει ότι δεν σέβεται την αυτονομία σας — όχι ότι αντιδρά σε κάποια δική σας λανθασμένη συμπεριφορά.
5. Δεν σας επιτρέπουν να εξελιχθείτε
Έχετε επιστρέψει ποτέ στο σπίτι μετά από κάποια σημαντική πρόοδο στη ζωή σας — συναισθηματική, πνευματική ή επαγγελματική — και σας αντιμετώπισαν σαν να είστε ακόμη το ίδιο άτομο που ήσασταν στα 16 σας;
Οι οικογένειες συχνά προσκολλώνται σε παλιές εκδοχές μας, επειδή αυτό διατηρεί τη δική τους αίσθηση ελέγχου ή οικειότητας.
Αν όμως η εξέλιξή σας αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, κριτική ή κοροϊδία, δεν σημαίνει ότι έχετε γίνει χειρότερος άνθρωπος. Σημαίνει ότι η εξέλιξή σας αμφισβητεί την υπάρχουσα κατάσταση.
Οι υγιείς οικογένειες χαίρονται με αυτό που γίνεστε, όχι μόνο με αυτό που ήσασταν.
Αν εξακολουθούν να σας έχουν εγκλωβισμένους στον ρόλο του «ταραχοποιού», του «αποτυχημένου» ή του «ανθρώπου που χρειάζεται συνεχώς βοήθεια», παρά την πρόοδό σας, δεν είστε εσείς το πρόβλημα. Απλώς έχετε ξεπεράσει την αφήγηση στην οποία εκείνοι εξακολουθούν να χρειάζονται να παίζετε έναν συγκεκριμένο ρόλο.
6. Οι ειλικρινείς συζητήσεις αποφεύγονται πάντα
Η σιωπή δεν λύνει τίποτα, απλώς καθυστερεί την έκρηξη.
Μπορεί να προσπαθείτε να εκφράσετε ήρεμα τη δική σας πλευρά, ελπίζοντας να υπάρξει ξεκαθάρισμα ή κάποιο είδος λύτρωσης, αλλά αντί γι’ αυτό να αντιμετωπίζετε αδιάφορες απαντήσεις, αλλαγή θέματος ή το κλασικό «ας μην το συζητήσουμε τώρα».
Μπορεί να φαίνεται ότι εσείς είστε αυτός που δημιουργεί αναστάτωση, όμως στην πραγματικότητα προσπαθείτε να καθαρίσετε την κουζίνα ενώ όλοι οι άλλοι προσποιούνται ότι δεν υπάρχει ακαταστασία.
Η πραγματική επικοινωνία περιλαμβάνει και τη διαφωνία. Αν ο μοναδικός τρόπος επικοινωνίας στην οικογένειά σας είναι η άρνηση ή η αποφυγή, τότε η δυσλειτουργία βρίσκεται στη δική τους δυσκολία να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα, όχι στη δική σας προθυμία να τη συζητήσετε.
7. Οι συγγνώμες είναι σπάνιες ή δεν έρχονται ποτέ
Ξέρετε ότι δεν είστε εσείς το πρόβλημα όταν βρίσκεστε να ζητάτε συγγνώμη απλώς και μόνο για να ηρεμήσουν τα πράγματα — ακόμη κι όταν δεν έχετε κάνει εσείς κάτι λάθος.
Την ίδια στιγμή, τα μέλη της οικογένειάς σας που σας πληγώνουν δεν φαίνεται ποτέ να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη συμπεριφορά τους.
Μια ειλικρινής συγγνώμη απαιτεί ταπεινότητα, ενσυναίσθηση και ανάληψη ευθύνης, τρία πράγματα με τα οποία οι συναισθηματικά ανώριμοι άνθρωποι συχνά δυσκολεύονται.
Αντί να ακούσετε «Σε πλήγωσα και λυπάμαι», μπορεί να ακούσετε «Λυπάμαι που το πήρες έτσι», μια φράση που ουσιαστικά αποτελεί έναν ευγενικό τρόπο αποφυγής της ευθύνης.
Αν είστε ο μόνος άνθρωπος που ζητά συγγνώμη ή αναλαμβάνει την ευθύνη, αυτό συμβαίνει επειδή έχετε επίγνωση του τρόπου με τον οποίο οι πράξεις σας επηρεάζουν τους άλλους.
Αυτή η αυτογνωσία είναι δύναμη, όχι ελάττωμα.
8. Τα συναισθήματά σας παραμερίζονται ή γίνονται αντικείμενο κοροϊδίας
Όταν ανοίγεστε και μιλάτε για το πώς σας έκανε να νιώσετε κάτι, ακούτε φράσεις όπως «Είσαι πολύ συναισθηματικός», «Δεν είναι και τόσο σημαντικό» ή «Πάντα κάνεις τα πάντα να αφορούν εσένα»;
Αυτό δεν είναι εποικοδομητική κριτική. Είναι συναισθηματική ακύρωση.
Όταν οι άνθρωποι αισθάνονται άβολα με τα δικά τους συναισθήματα, συχνά υποβαθμίζουν και τα συναισθήματα των άλλων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα δικά σας συναισθήματα είναι υπερβολικά.
Σημαίνει απλώς ότι εκείνοι δεν είναι έτοιμοι να σας συναντήσουν στο ίδιο συναισθηματικό βάθος.
Η συναισθηματική ακύρωση μαθαίνει στα παιδιά να καταπιέζουν τα συναισθήματά τους. Στην ενήλικη ζωή, αυτό μπορεί να εμφανιστεί ως συναισθηματική αποσύνδεση, άγχος ή τάση να προσπαθούν διαρκώς να ικανοποιούν τους άλλους.
Αν λοιπόν εσείς προσπαθείτε επιτέλους να σπάσετε αυτόν τον κύκλο, να ξέρετε ότι δεν είστε εσείς το πρόβλημα. Είστε αυτός που μαθαίνει πώς να νιώθει και πώς να «θεραπεύεται».
9. Είστε ο ειρηνοποιός της οικογένειας και έχετε κουραστεί
Αν έχετε αναλάβει τον ρόλο του ανθρώπου που κρατάει τα πάντα ενωμένα — μεσολαβώντας στους καβγάδες, απορροφώντας τη συναισθηματική ένταση και προσπαθώντας να ηρεμήσετε τους πάντες — δεν είστε εσείς η πηγή της δυσλειτουργίας.
Είστε το «μαξιλάρι» που απορροφά τους κραδασμούς.
Αυτός ο ρόλος του «ειρηνοποιού» συχνά ανατίθεται στο συναισθηματικά πιο ώριμο άτομο της οικογένειας. Δυστυχώς, συνήθως έχει κόστος για την προσωπική του ευημερία.
Μπορεί να καταπιέζετε τις δικές σας ανάγκες απλώς και μόνο για να αποφύγετε τις συγκρούσεις, ενώ μέσα σας αισθάνεστε εξαντλημένοι.
Το να καθαρίζετε συνεχώς τα συναισθηματικά απομεινάρια των άλλων δεν αποτελεί απόδειξη ότι «εμπλέκεστε υπερβολικά». Είναι μια στρατηγική επιβίωσης που κανείς άλλος δεν ήταν πρόθυμος να αναλάβει.
Το γεγονός ότι προσπαθείτε να διατηρήσετε την ειρήνη είναι αξιέπαινο, αλλά αποτελεί επίσης ένδειξη ότι η οικογένειά σας δεν ξέρει πώς να διατηρεί την αρμονία χωρίς να μεταφέρει αυτό το βάρος σε κάποιον άλλο.
Διαβάστε ακόμα:
Το «αόρατο» οικογενειακό καθήκον που εξακολουθούν να επωμίζονται κυρίως οι γυναίκες και τις εξαντλεί
8 πράγματα που θα θυμούνται τα παιδιά από το φετινό καλοκαίρι (και δεν κοστίζουν τίποτα)
