Υπάρχει μια στιγμή που στέκεσαι μπροστά σε έναν παλιό πίνακα και νιώθεις πως κάτι λείπει. Τα χρώματα μοιάζουν βαριά, το φως δείχνει εγκλωβισμένο, σαν να έχει πέσει ένα πέπλο πάνω στο έργο. Και τότε γεννιέται η απορία. Έτσι τον είχε φανταστεί ο καλλιτέχνης ή κάτι άλλαξε στην πορεία των χρόνων;

Η αλήθεια είναι πως οι πίνακες ζωγραφικής δεν μένουν ποτέ πραγματικά ίδιοι. Ζουν, γερνούν και επηρεάζονται από τον χρόνο, το περιβάλλον και τις ανθρώπινες επιλογές. Και το σκούριασμα των χρωμάτων δεν είναι τυχαίο. Έχει αιτίες πολύ συγκεκριμένες και, συχνά, αναστρέψιμες.

Το βερνίκι που κιτρινίζει και βαραίνει τα χρώματα

Ένας από τους βασικούς λόγους που οι πίνακες σκουραίνουν είναι το βερνίκι. Παραδοσιακά, οι ζωγράφοι περνούσαν τα έργα τους με φυσικά βερνίκια για προστασία και λάμψη. Με τον χρόνο, όμως, αυτά τα υλικά οξειδώνονται και κιτρινίζουν.

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται ένα φίλτρο πάνω από τα χρώματα. Τα λευκά φαίνονται μπεζ, τα μπλε πρασινίζουν και τα κόκκινα χάνουν τη ζωντάνια τους. Δεν φταίει το χρώμα από κάτω, αλλά το πέπλο που έχει δημιουργηθεί από πάνω.

Unsplash

Η ποιότητα των χρωστικών παίζει καθοριστικό ρόλο

Δεν είναι όλα τα χρώματα ίδια. Στο παρελθόν, πολλοί καλλιτέχνες χρησιμοποιούσαν φυσικές χρωστικές από φυτά, ορυκτά ή έντομα. Κάποιες από αυτές ήταν εξαιρετικά ευαίσθητες στο φως και στον αέρα.

Με την πάροδο του χρόνου, ορισμένες χρωστικές ξεθωριάζουν, σκουραίνουν ή αλλάζουν απόχρωση. Αυτό σημαίνει πως ο πίνακας μεταμορφώνεται αργά, χωρίς να το καταλάβει κανείς, μέχρι να περάσουν δεκαετίες ή αιώνες.

Το φως δεν είναι πάντα φίλος της τέχνης

Το φυσικό φως και ακόμη περισσότερο το τεχνητό, μπορεί να γίνει εχθρός της ζωγραφικής. Η συνεχής έκθεση στον ήλιο προκαλεί χημικές αντιδράσεις στις χρωστικές και επιταχύνει τη φθορά τους.

Γι’ αυτό και πολλοί πίνακες που εκτίθενται σε μουσεία φωτίζονται διακριτικά. Δεν είναι θέμα ατμόσφαιρας, αλλά προστασίας. Το φως που για εμάς δίνει ζωή, για τα χρώματα μπορεί να είναι καταστροφικό.

Unsplash

Καπνός, σκόνη και καθημερινή αμέλεια

Οι πίνακες δεν επηρεάζονται μόνο από τον χρόνο, αλλά και από τη ζωή γύρω τους. Ο καπνός από τσιγάρα, τα λίπη της κουζίνας, η σκόνη και η υγρασία κολλούν στην επιφάνεια του έργου και δημιουργούν ένα γκρίζο, θαμπό στρώμα.

Σε σπίτια ή χώρους χωρίς σωστές συνθήκες, η αλλοίωση έρχεται πιο γρήγορα. Και πολλές φορές νομίζουμε ότι ο πίνακας έχει σκοτεινιάσει, ενώ στην πραγματικότητα έχει απλώς λερωθεί.

Οι καλοπροαίρετες αλλά λάθος επεμβάσεις

Ένα πανί, λίγο νερό ή κάποιο καθαριστικό μπορεί να φαίνονται αθώα, όμως είναι από τους μεγαλύτερους εχθρούς της τέχνης. Πολλοί πίνακες έχουν καταστραφεί ή αλλοιωθεί επειδή κάποιος προσπάθησε να τους καθαρίσει μόνος του.

Οι λάθος επεμβάσεις μπορεί να αφαιρέσουν στρώματα χρώματος ή να αλλοιώσουν την επιφάνεια, κάνοντας τον πίνακα να δείχνει πιο σκοτεινός και κουρασμένος από πριν.

}
Unsplash

Μπορούν τα χρώματα να ξαναζωντανέψουν

Η καλή είδηση είναι πως, σε πολλές περιπτώσεις, ναι. Οι ειδικοί συντηρητές μπορούν να αφαιρέσουν τα κιτρινισμένα βερνίκια και τη βρωμιά, αποκαλύπτοντας χρώματα που κανείς δεν θυμόταν πια.

Όταν συμβαίνει αυτό, η εμπειρία είναι σχεδόν συγκινητική. Είναι σαν να βλέπεις τον πίνακα για πρώτη φορά. Και συχνά συνειδητοποιείς πόσο φωτεινός, τολμηρός και σύγχρονος ήταν εξαρχής.

Τελικά, ο χρόνος φταίει ή εμείς

Οι πίνακες σκουραίνουν γιατί είναι ζωντανά αντικείμενα μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Ο χρόνος παίζει τον ρόλο του, αλλά εξίσου σημαντικές είναι οι συνθήκες, οι επιλογές και η φροντίδα που τους δείχνουμε.

Ίσως γι’ αυτό μας συγκινούν τόσο. Γιατί, όπως κι εμείς, κουβαλούν πάνω τους τα σημάδια των χρόνων. Και όταν κάποιος τα φροντίσει σωστά, μπορούν να ξαναλάμψουν, όχι για να γίνουν καινούργια, αλλά για να θυμίσουν ποια ήταν πάντα.

Διαβάστε ακόμα

Βλέπεις όνειρα που μοιάζουν αληθινά; Ο λόγος που συμβαίνει θα σε ξαφνιάσει

Υπάρχει λόγος που ο τόνος της φωνής μας αλλάζει ανάλογα με το ποιον μιλάμε και δεν τον φαντάζεσαι

Υπάρχει επιστημονική εξήγηση στο γιατί χασμουριόμαστε όταν χασμουριέται κάποιος δίπλα μας