Το σχολείο έχει μπει για τα καλά στους ρυθμούς του και, μαζί με τις εργασίες και τα διαγωνίσματα, έχει επιστρέψει και μια γνώριμη σκηνή σε πολλά σπίτια.
Το παιδί κάθεται στο γραφείο του, προσπαθεί να λύσει μια άσκηση και κάποια στιγμή ακούγεται το κλασικό «Μαμά, μπαμπά, μπορείς να με βοηθήσεις;». Κάπου εκεί αρχίζει μια διαδικασία που, ενώ ξεκινά με τις καλύτερες προθέσεις, δεν καταλήγει πάντα όπως θα ήθελαν οι γονείς.
Άλλοτε η βοήθεια μετατρέπεται σε μια μικρή διαφωνία, άλλοτε το παιδί εκνευρίζεται επειδή δεν καταλαβαίνει και άλλοτε ο γονιός καταλήγει να αφιερώνει περισσότερο χρόνο στην εργασία απ' ό,τι ο ίδιος ο μαθητής.
Κι όμως, πίσω από αρκετές τέτοιες στιγμές κρύβεται ένα συνηθισμένο λάθος: οι γονείς, στην προσπάθειά τους να βοηθήσουν, αναλαμβάνουν άθελά τους μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς απ' όσο χρειάζεται.
Το αποτέλεσμα; Το παιδί μπορεί να ολοκληρώνει πιο γρήγορα τα μαθήματά του, αλλά να χάνει κάτι εξίσου σημαντικό: την ευκαιρία να μάθει να σκέφτεται, να προσπαθεί και να βρίσκει λύσεις μόνο του.
Όταν η βοήθεια γίνεται... έτοιμη απάντηση
Σκέψου το εξής σενάριο: Το παιδί δυσκολεύεται με ένα πρόβλημα μαθηματικών. Εσύ κάθεσαι δίπλα του, διαβάζεις την εκφώνηση και, επειδή βλέπεις ότι έχει κολλήσει, αρχίζεις να του εξηγείς ακριβώς τι πρέπει να κάνει.
Μέχρι εδώ, όλα καλά. Μόνο που, χωρίς να το καταλάβεις, μπορεί να έχεις ήδη κάνει τα περισσότερα βήματα της άσκησης.
«Πρώτα θα κάνεις αυτή την πράξη, μετά θα βάλεις αυτόν τον αριθμό εδώ και στο τέλος θα βρεις το αποτέλεσμα».
Το παιδί ακολουθεί τις οδηγίες σου, γράφει τη σωστή απάντηση και η εργασία ολοκληρώνεται.
Έμαθε, όμως, πραγματικά πώς να λύσει το πρόβλημα;
Όχι απαραίτητα.
Όταν ο γονιός δίνει πολύ γρήγορα τη λύση, το παιδί δεν έχει πάντα τον χρόνο να επεξεργαστεί τις πληροφορίες, να δοκιμάσει μια δική του προσέγγιση ή να καταλάβει πού δυσκολεύεται.
Και αυτή η διαδικασία είναι συχνά εξίσου σημαντική με τη σωστή απάντηση.
Γιατί οι γονείς πέφτουν τόσο εύκολα σε αυτή την παγίδα;
Συνήθως δεν έχει να κάνει με την ανάγκη τους να ελέγχουν τα πάντα, αλλά με κάτι πολύ πιο απλό: θέλουν να βοηθήσουν το παιδί τους.
Μετά από μια γεμάτη ημέρα, όταν όλοι είναι κουρασμένοι και το ρολόι πλησιάζει στην ώρα του βραδινού, είναι απολύτως λογικό να θέλεις να τελειώσουν τα μαθήματα όσο πιο γρήγορα γίνεται.
Μπορεί επίσης να βλέπεις το παιδί να απογοητεύεται και να θέλεις να το απαλλάξεις από αυτή τη δυσάρεστη αίσθηση.
Έτσι, η εύκολη λύση μοιάζει να είναι να του δείξεις ακριβώς τι πρέπει να γράψει.
Ωστόσο, όταν αυτό συμβαίνει συστηματικά, υπάρχει ο κίνδυνος το παιδί να αρχίσει να περιμένει τη δική σου καθοδήγηση πριν καν προσπαθήσει.
Αντί να σκέφτεται «ας δω πώς μπορώ να το λύσω», μπορεί να συνηθίσει να ρωτά «τι πρέπει να κάνω τώρα;».
Το λάθος δεν είναι ότι βοηθάς, αλλά ο τρόπος που βοηθάς
Η συμμετοχή των γονιών στη σχολική καθημερινότητα μπορεί να είναι πολύτιμη. Το ζητούμενο δεν είναι να αφήνεις το παιδί μόνο του με κάθε δυσκολία, αλλά να βρίσκεις την ισορροπία ανάμεσα στην υποστήριξη και την αυτονομία.
Μια χρήσιμη αλλαγή είναι να αντικαταστήσεις τις έτοιμες οδηγίες με ερωτήσεις που το ενθαρρύνουν να σκεφτεί.
Για παράδειγμα, αντί να πεις «εδώ πρέπει να κάνεις πρόσθεση», μπορείς να ρωτήσεις:
- «Τι σου ζητάει ακριβώς η άσκηση;»
- «Ποιο είναι το πρώτο βήμα που σκέφτεσαι να κάνεις;»
- «Έχετε κάνει κάτι παρόμοιο στην τάξη;»
- «Θέλεις να δοκιμάσεις έναν τρόπο και να τον δούμε μαζί;»
Με αυτόν τον τρόπο δεν απομακρύνεσαι από το παιδί. Παραμένεις δίπλα του, αλλά του δίνεις χώρο να συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία.
Και, κυρίως, του δείχνεις ότι εμπιστεύεσαι την ικανότητά του να προσπαθήσει.
Άφησέ το να κάνει λάθος χωρίς να το διορθώσεις αμέσως
Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι για πολλούς γονείς.
Βλέπεις το παιδί να γράφει μια λανθασμένη απάντηση και η πρώτη σου αντίδραση είναι να το σταματήσεις.
«Όχι, όχι έτσι!»
Κι όμως, ένα λάθος μπορεί να γίνει αφορμή για ουσιαστική μάθηση, αρκεί να υπάρχει ο χρόνος και η κατάλληλη υποστήριξη για να το καταλάβει.
Αντί να παρέμβεις αμέσως, μπορείς να του ζητήσεις να σου εξηγήσει πώς σκέφτηκε.
Ίσως ανακαλύψει μόνο του σε ποιο σημείο μπερδεύτηκε. Ίσως χρειαστεί μια μικρή υπόδειξη. Ίσως πάλι να μην καταφέρει να βρει τη λύση εκείνη τη στιγμή.
Όλα αυτά αποτελούν μέρος της μαθησιακής διαδικασίας.
Φυσικά, δεν χρειάζεται να αφήνεις το παιδί να ταλαιπωρείται για πολλή ώρα. Αν βλέπεις ότι η δυσκολία επιμένει ή ότι η απογοήτευσή του μεγαλώνει, η βοήθεια είναι απαραίτητη.
Η διαφορά βρίσκεται στο να προσφέρεις τόση υποστήριξη όση χρειάζεται, χωρίς να αναλαμβάνεις ολόκληρη την εργασία.
Μην κάνεις την ώρα του διαβάσματος μια δεύτερη σχολική τάξη
Ένα ακόμα σημείο που αξίζει να προσέξεις είναι ο τρόπος με τον οποίο μιλάς στο παιδί όταν δυσκολεύεται.
Φράσεις όπως «μα αυτό είναι πανεύκολο», «πάλι δεν το κατάλαβες;» ή «πόσες φορές πρέπει να σου το εξηγήσω;» μπορεί να ειπωθούν πάνω στην κούραση ή στον εκνευρισμό.
Για το παιδί, όμως, ενδέχεται να λειτουργήσουν αποθαρρυντικά.
Αντί να αισθάνεται ότι μπορεί να ζητήσει βοήθεια, μπορεί να αρχίσει να φοβάται μήπως κάνει λάθος ή απογοητεύσει τον γονιό του.
Προσπάθησε να διατηρείς έναν ήρεμο τόνο και να εστιάζεις στην προσπάθεια.
Ένα «βλέπω ότι προσπαθείς, ας το ξαναδούμε» είναι συχνά πιο βοηθητικό από μια παρατήρηση για το πόσο εύκολη θα έπρεπε να είναι η άσκηση.
Το σπίτι δεν χρειάζεται να μετατρέπεται σε προέκταση της σχολικής αίθουσας. Χρειάζεται να παραμένει ένας χώρος όπου το παιδί αισθάνεται ασφαλές να δοκιμάζει, να ρωτά και να κάνει λάθη.
Πότε χρειάζεται να παρέμβεις περισσότερο;
Υπάρχει, βέβαια, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να ενθαρρύνεις την ανεξαρτησία και στο να περιμένεις από ένα παιδί να τα καταφέρει χωρίς την υποστήριξη που χρειάζεται.
Η ηλικία, η τάξη, η δυσκολία του μαθήματος και οι ιδιαίτερες μαθησιακές ανάγκες παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Ένα παιδί στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού μπορεί να χρειάζεται περισσότερη παρουσία και καθοδήγηση από έναν μεγαλύτερο μαθητή που έχει ήδη αποκτήσει βασικές δεξιότητες οργάνωσης.
Αν, επίσης, παρατηρείς ότι δυσκολεύεται συστηματικά σε συγκεκριμένα μαθήματα, ότι χρειάζεται υπερβολικά πολλές ώρες για τις εργασίες του ή ότι η ώρα του διαβάσματος συνοδεύεται καθημερινά από έντονη απογοήτευση, αξίζει να συζητήσεις με τον εκπαιδευτικό του.
Μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό τρόπο εξήγησης, προσαρμογή της υποστήριξης ή μια πιο προσεκτική διερεύνηση των δυσκολιών του.
Το ζητούμενο δεν είναι να κάνει τα πάντα μόνο του, αλλά να αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και αυτονομία, ανάλογα με τις δυνατότητές του.
Η μικρή αλλαγή που μπορείς να δοκιμάσεις από σήμερα
Την επόμενη φορά που το παιδί σου θα ζητήσει βοήθεια με τα μαθήματα, δοκίμασε κάτι απλό: πριν του εξηγήσεις τη λύση, ρώτησέ το τι έχει ήδη καταλάβει και πού ακριβώς έχει κολλήσει.
Δώσε του λίγο χρόνο να σκεφτεί και βοήθησέ το να προχωρήσει ένα βήμα τη φορά.
Αν χρειαστεί, δείξε του ένα παρόμοιο παράδειγμα αντί να λύσεις εσύ την εργασία που έχει μπροστά του.
Και όταν τα καταφέρει, μην εστιάσεις μόνο στο σωστό αποτέλεσμα. Αναγνώρισε και την προσπάθεια που έκανε για να φτάσει εκεί.
Γιατί ο πραγματικός στόχος του διαβάσματος στο σπίτι δεν είναι απλώς να γεμίσουν σωστά οι σελίδες του τετραδίου.
Είναι να μάθει το παιδί να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες, να εμπιστεύεται περισσότερο τις δυνάμεις του και να καταλαβαίνει ότι δεν χρειάζεται να γνωρίζει όλες τις απαντήσεις από την πρώτη στιγμή.
Άλλωστε, η καλύτερη βοήθεια δεν είναι πάντα να του δείχνεις τον δρόμο. Μερικές φορές είναι να του δίνεις την ευκαιρία να τον ανακαλύψει μόνο του.
Φωτογραφίες: Pexels
Διαβα΄στε ακόμα
Πρώτες ιώσεις στο σχολείο: 5 συνήθειες που αξίζει να μάθει τώρα το παιδί
Από την παιδική χαρά στο σαλόνι: 8 ιδέες για να μη γίνει η οθόνη η εύκολη λύση τις βροχερές μέρες
