Αν αναρωτιέσαι αν ο σύντροφός σου παρουσιάζει προβληματικές συμπεριφορές, υπάρχει στην ψυχολογία μια έννοια που βοηθά στον εντοπισμό αυτών των «red flags». Στόχος της είναι να κατανοήσουμε καλύτερα τι δεν πάει καλά σε μια σχέση. Η «Dark Triad» περιγράφει τρία κοινωνικά «αρνητικά» χαρακτηριστικά, ναρκισσισμό, μακιαβελισμό και ψυχοπάθεια. Η έννοια δημιουργήθηκε το 2002 από τους ερευνητές Delroy Paulhus και Kevin Williams.
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι σημαντικό, αν ο σύντροφός σου εμφανίζει αυτά τα χαρακτηριστικά, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει κάποια ψυχική διαταραχή. Μιλάμε για χαρακτηριστικά προσωπικότητας που υπάρχουν σε διαφορετικό βαθμό στους ανθρώπους και μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τις σχέσεις. Δεν πρόκειται για διάγνωση, αλλά για ένα εργαλείο κατανόησης.
Οι 3 πυλώνες της «Dark Triad»
Ναρκισσισμός: τάση προς τον εγωκεντρισμό
Ένα άτομο με ναρκισσιστικά στοιχεία έχει έντονη ανάγκη για θαυμασμό, αισθάνεται ανώτερο και δείχνει περιορισμένη ή επιλεκτική ενσυναίσθηση. Μπορεί, για παράδειγμα, να σου πει: «Να είσαι ευγνώμων που είσαι μαζί μου». Στην αρχή μπορεί να φαίνεται ελκυστικό, αλλά με τον καιρό γίνεται εξαντλητικό.
Μακιαβελισμός: τάση προς τη χειραγώγηση
Το άτομο βλέπει τις σχέσεις ως μέσο για να πετύχει στόχους. Είναι συχνά κυνικό και χειριστικό. Μπορεί να σε επαινεί και μετά να σε ανταγωνίζεται. Η σχέση δεν έχει αξία από μόνη της, είναι εργαλείο.
Ψυχοπάθεια (ως χαρακτηριστικό): έλλειψη συναισθημάτων
Χαρακτηρίζεται από έλλειψη ενοχών, παρορμητικότητα και αναζήτηση έντονων εμπειριών. Ένα τέτοιο άτομο μπορεί να δίνει υποσχέσεις που δεν τηρεί, χωρίς να δείχνει καμία μεταμέλεια. Σημαντικό: αυτό δεν σημαίνει ότι είναι εγκληματίας, μιλάμε για χαρακτηριστικά, όχι για διάγνωση.
Πότε γίνεται επικίνδυνο;
Τα χαρακτηριστικά αυτά έχουν συνδεθεί με πιο ασταθείς και χαμηλής ποιότητας σχέσεις. Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος εμφανίζεται όταν οι συμπεριφορές είναι: επαναλαμβανόμενες, άκαμπτες και προκαλούν συναισθηματικό πόνο.
Σημάδια που πρέπει να προσέξεις
- Πολύ γρήγορη και έντονη αρχή στη σχέση
- Επιλεκτική ενσυναίσθηση (μόνο όταν τους συμφέρει)
- Αντιστροφή ευθυνών (πάντα φταις εσύ)
- Διπλά στάνταρ («άλλοι κανόνες για μένα, άλλοι για σένα»)
- Πίεση ή δημιουργία επείγουσας κατάστασης
- Έλλειψη μεταμέλειας μετά από λάθη
Η «Dark Triad» δεν είναι μια ταμπέλα για να χαρακτηρίσουμε κάποιον, ούτε μια δικαιολογία για να ανεχόμαστε τοξικές συμπεριφορές. Είναι ένα εργαλείο κατανόησης.
Το να αναγνωρίζεις αυτά τα μοτίβα σημαίνει ότι παίρνεις ξανά τον έλεγχο των σχέσεών σου. Και αν βλέπεις κάποια από αυτά τα στοιχεία και στον εαυτό σου, μην πανικοβάλλεσαι, υπάρχουν τρόποι, όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, που βοηθούν στη ρύθμιση των συναισθημάτων και των συμπεριφορών.
