Μόλις έρθει το φθινόπωρο, πολλοί από εμάς έχουμε μια αγαπημένη σειρά, ταινία ή μουσική στην οποία επιστρέφουμε κάθε φορά που αλλάζει η εποχή, και αυτή η έλξη προς τη νοσταλγία μπορεί να μοιάζει σχεδόν ακούσια. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Γιατί το φθινόπωρο μας κάνει να νιώθουμε νοσταλγία

Με τα φύλλα να αλλάζουν χρώμα, τη θερμοκρασία να πέφτει και τα pumpkin spice lattes να επιστρέφουν για άλλη μία χρονιά στα μενού, η μετάβαση από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο μπορεί να μας κάνει να κοιτάμε πίσω με μεγαλύτερη νοσταλγία, όσο κι αν ανυπομονούμε για τη νέα εποχή.

«Οι μεταβάσεις σημαίνουν ότι κάτι αλλάζει και η αλλαγή εγγενώς σημαίνει ότι κάτι χάνεται. Έτσι, αυτά τα “τελειώματα”, όσο μικρά κι αν είναι, καταγράφονται μέσα μας ως μια μορφή απώλειας. Το να κοιτάμε πίσω, σε κάτι οικείο, μας προσφέρει μια αίσθηση συνέχειας και σταθερότητας, την οποία αναζητούμε όταν νιώθουμε ότι το έδαφος μετακινείται κάτω από τα πόδια μας», εξηγεί η Janna Sayfie, LMSW, συνιδρύτρια και ψυχοθεραπεύτρια στο Urban Mind Psychotherapy στη Νέα Υόρκη.

Αυτές οι απώλειες μπορούν να πάρουν πολλές μορφές. Για κάποιους, το τέλος του καλοκαιριού σηματοδοτεί το τέλος μιας πιο ανέμελης περιόδου, λέει ο Matt Sosnowsky, LCSW, ιδρυτής και ψυχοθεραπευτής στο Philadelphia Talk Therapy. Η έναρξη μιας νέας σχολικής χρονιάς μπορεί επίσης να σημαίνει επιστροφή στις υποχρεώσεις.

«Για τους μαθητές, αυτό μπορεί να μεταφράζεται σε νέες προκλήσεις ή άγνωστα περιβάλλοντα. Για τους γονείς, η περίοδος της επιστροφής στο σχολείο σηματοδοτεί το πέρασμα του χρόνου ή ένα σπίτι που σταδιακά αδειάζει από παιδιά. Τέλος, όπως και η Πρωτοχρονιά, το φθινόπωρο κουβαλά μαζί του τις προσδοκίες για ένα νέο ξεκίνημα ή για έναν “νέο εαυτό”» εξηγεί.

Το φθινόπωρο είναι γεμάτο ερεθίσματα που ξυπνούν αναμνήσεις

Το φθινόπωρο είναι επίσης γεμάτο αισθητηριακά ερεθίσματα που μπορούν να επαναφέρουν σωματικές ή «σωματοποιημένες» αναμνήσεις, προτού καν συνειδητοποιήσουμε ότι ένα συγκεκριμένο ερέθισμα συνδέεται με κάποια ανάμνηση.

«Ακόμη και πριν καταλάβουμε τι μας θυμίζει ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, παρασυρόμαστε σε μια έντονη, βιωματική μνήμη που συνδέεται με το σώμα ή το νευρικό μας σύστημα», λέει η Sarah Haugh, LMHC, ιδρύτρια και αδειοδοτημένη σύμβουλος ψυχικής υγείας στο North Shore Professional Therapy, LLC. Όπως σημειώνει, αυτού του είδους η μνήμη είναι άρρητη. Πρόκειται περισσότερο για ένα συναίσθημα ή μια αίσθηση που βιώνουμε παρά για κάτι που μπορούμε εύκολα να περιγράψουμε με λόγια.

«Στην πραγματικότητα, πρόκειται για το ίδιο τμήμα του συστήματος μνήμης που καταγράφει τραυματικές εμπειρίες οι οποίες συνέβησαν πριν αποκτήσουμε λόγο, όταν ήμασταν ακόμη μωρά» εξηγεί.

Αν και οι μυρωδιές τείνουν να είναι τα πιο ισχυρά ερεθίσματα μνήμης, η Haugh εξηγεί ότι οποιοδήποτε από τα αισθητηριακά μας δίκτυα μνήμης — οπτικό ή ακουστικό — μπορεί να έχει παρόμοια επίδραση.

Και το φθινόπωρο προσφέρει άφθονα τέτοια ερεθίσματα: την πρώτη μυρωδιά καπνού από ξύλα που ανακατεύεται με τον κρύο αέρα, τη μυρωδιά των βρεγμένων ή ξεραμένων φύλλων, ή εκείνο το αρωματικό κερί με «φθινοπωρινό» άρωμα που βγάζετε από το ντουλάπι κάθε χρόνο.

Photo by Masood Aslami on Unsplash

«Τα φύλλα που αλλάζουν χρώμα, τα ηλιοβασιλέματα που έρχονται νωρίτερα και το ιδιαίτερο χρυσαφένιο φως του φθινοπώρου μπορούν επίσης να κάνουν μια συνηθισμένη στιγμή να μοιάζει οικεία», λέει η Haugh.

Ακόμη και ο ήχος ενός σχολικού λεωφορείου, το διαφορετικό κελάηδισμα των πουλιών πάνω από το κεφάλι μας ή η γνώριμη φωνή ενός σχολιαστή που περιγράφει τον κυριακάτικο αγώνα αμερικανικού ποδοσφαίρου μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρά φθινοπωρινά ερεθίσματα μνήμης.

Γιατί επιστρέφουμε σε σειρές ή βιβλία από παλιά;

Το αίσθημα της νοσταλγίας μπορεί να αποκαλύψει τι είναι αυτό που έχουμε ανάγκη καθώς περνάμε σε μια νέα εποχή.

«Η τάση να στρεφόμαστε προς τη νοσταλγία συχνά δείχνει ότι λαχταράμε κάτι ασφαλές», λέει ο Sosnowsky, σημειώνοντας ότι αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε νέα κεφάλαια της ζωής που μοιάζουν παράξενα, απειλητικά ή υπερβολικά δύσκολα για να τα διαχειριστούμε.

Αυτή η ανάγκη ίσως εξηγεί γιατί έχουμε την τάση να επιστρέφουμε σε γνώριμες σειρές, ταινίες ή βιβλία, όπου κάποιοι χαρακτήρες μοιάζουν με παλιούς φίλους και γνωρίζουμε ήδη πώς θα εξελιχθεί η ιστορία, αντί να ξεκινήσουμε κάτι εντελώς καινούργιο.

«Ο εγκέφαλός μας τείνει να προτιμά το προβλέψιμο από το απρόβλεπτο», λέει η Sayfie, προσθέτοντας ότι συνδέουμε το άγνωστο με ένα επίπεδο κινδύνου και απειλής για την ασφάλειά μας, το οποίο δεν είμαστε πάντα διατεθειμένοι να αντιμετωπίσουμε.

«Έτσι, καθώς αλλάζουν οι εποχές και συνειδητά ή ασυνείδητα προσπαθούμε να διαχειριστούμε το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι ακολουθεί — είτε πρόκειται για αλλαγές στον καιρό είτε για αλλαγές στη ζωή μας με την έναρξη της νέας εποχής — το να στηριζόμαστε σε οικεία πράγματα που είναι απολύτως προβλέψιμα… λειτουργεί εξαιρετικά καταπραϋντικά για το νευρικό μας σύστημα».

Η Sayfie επισημαίνει ότι το να επιστρέφουμε σε γνώριμες εμπειρίες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας — είτε βλέποντας ξανά μια αγαπημένη σειρά είτε διαβάζοντας ένα βιβλίο που αγαπάμε: μπορεί να μας επανασυνδέσει με το ποιοι ήμασταν και με το πώς ήταν η ζωή μας την τελευταία φορά που βιώσαμε αυτές τις εμπειρίες.

Πώς να μετατρέψετε τη νοσταλγία σε «εργαλείο»

Αντί να μας αφήνει απλώς με μια γλυκόπικρη λαχτάρα για το παρελθόν, η νοσταλγία μπορεί στην πραγματικότητα να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την ενίσχυση της συναισθηματικής μας ευεξίας.

«Η νοσταλγία είναι μια μηχανή θετικών συναισθημάτων», λέει ο Sosnowsky, σημειώνοντας ότι έρευνες δείχνουν πως αντλούμε ευεξία περιμένοντας το μέλλον, απολαμβάνοντας το παρόν και αναπολώντας το παρελθόν.

«Το να αφιερώνουμε χρόνο για να βυθιστούμε σε μια ανάμνηση με ευγνωμοσύνη και εκτίμηση μπορεί να μας βοηθήσει να αναδείξουμε σημαντικές εμπειρίες χαράς, σύνδεσης και βαθύτερου νοήματος».

Η νοσταλγία μπορεί επίσης να μας προσφέρει τον χώρο για να θρηνήσουμε και να πενθήσουμε το παρελθόν με έναν υγιή τρόπο, καθώς αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις ενός άγνωστου μέλλοντος.

«Το να κοιτάμε πίσω, παρότι κάποιες φορές είναι δύσκολο, μας βοηθά να ενσωματώσουμε το παρελθόν μας και να δώσουμε νόημα στη ζωή μας», λέει ο Sosnowsky. «Με αυτόν τον τρόπο, ωφελούμαστε από τους ανθρώπους, τους τόπους και τις εμπειρίες που διαμόρφωσαν τη ζωή μας, αναγνωρίζοντας τι παραμένει κομμάτι του εαυτού μας καθώς προχωράμε μπροστά».