Έχεις βάλει ποτέ ένα τραγούδι «τυχαία» και ξαφνικά να ένιωσες σαν να άνοιξε μια πόρτα μέσα σου; Να βρέθηκες πίσω σε ένα βράδυ που είχες ξεχάσει, σε μια διαδρομή με το λεωφορείο, σε ένα σπίτι που δεν υπάρχει πια, σε ένα πρόσωπο που σε έκανε κάποτε να χαμογελάς αλλιώς;

Και το πιο περίεργο δεν είναι ότι το θυμάσαι. Είναι ότι το νιώθεις. Σαν να επιστρέφει όχι μόνο η εικόνα, αλλά και το βάρος στο στήθος, η ζεστασιά στα χέρια, η μυρωδιά του δρόμου, η αίσθηση ότι τότε ήσουν κάποια άλλη εκδοχή του εαυτού σου.

Αυτό δεν είναι απλώς νοσταλγία. Είναι ένα πραγματικό, εντυπωσιακό φαινόμενο του εγκεφάλου: η μουσική μπορεί να λειτουργήσει σαν «κλειδί» που ξεκλειδώνει αναμνήσεις, πιο γρήγορα και πιο έντονα από ό,τι θα το έκανε μια φωτογραφία ή μια λέξη. Και η επιστήμη έχει πολύ συγκεκριμένους λόγους που το εξηγούν.

Γιατί η μουσική σε «χτυπάει» τόσο βαθιά

Η μουσική δεν περνάει από το μυαλό σου σαν πληροφορία. Περνάει από μέσα σου σαν εμπειρία. Αυτό συμβαίνει γιατί ο εγκέφαλος δεν την επεξεργάζεται σε ένα μόνο σημείο. Αντίθετα, ενεργοποιεί πολλά «δίκτυα» ταυτόχρονα. Ακοή, συναίσθημα, κίνηση, προσοχή, μνήμη. Όλα μαζί.

Με απλά λόγια, όταν ακούς ένα τραγούδι, ο εγκέφαλός σου δεν το καταγράφει μόνο ως ήχο. Το καταγράφει ως στιγμή. Και επειδή η στιγμή έχει συναίσθημα, ο εγκέφαλος τη θεωρεί σημαντική. Άρα την αποθηκεύει πιο βαθιά.

Unsplash

Ο ρόλος του συναισθήματος: όταν η ανάμνηση γίνεται ζωντανή

Οι αναμνήσεις δεν είναι αρχεία. Είναι ανακατασκευές. Κάθε φορά που θυμάσαι κάτι, το «ξαναφτιάχνεις» μέσα σου. Το συναίσθημα παίζει τεράστιο ρόλο σε αυτό, γιατί λειτουργεί σαν ετικέτα που λέει: «αυτό αξίζει να μείνει».

Έτσι, ένα τραγούδι που άκουγες σε μια περίοδο έντονης αγάπης, άγχους, ενθουσιασμού ή αλλαγής, δεν μένει απλώς ως soundtrack. Δένεται με την ψυχολογία σου εκείνης της εποχής. Και όταν το ξανακούσεις, δεν θυμάσαι μόνο τι έγινε. Θυμάσαι πώς ένιωθες όταν συνέβαινε.

Η μνήμη δεν αγαπάει τη λογική, αγαπάει τα ερεθίσματα

Υπάρχει ένας λόγος που μπορεί να ξεχάσεις τι έκανες χθες, αλλά να θυμάσαι τέλεια ένα ρεφρέν από το 2012.

Η μνήμη λειτουργεί καλύτερα όταν έχει «αγκίστρια». Ερεθίσματα που την τραβάνε προς τα έξω.

Η μουσική είναι από τα πιο δυνατά ερεθίσματα γιατί έχει ρυθμό, επανάληψη, μελωδία και δομή. Όλα αυτά είναι σαν μικρά σημάδια που ο εγκέφαλος μπορεί να αναγνωρίσει αμέσως.

Και όταν αναγνωρίζει κάτι, ανοίγει το κουτί που το συνοδεύει. Γι’ αυτό πολλές φορές ένα τραγούδι δεν σου θυμίζει ένα πράγμα. Σου θυμίζει ολόκληρη εποχή.

Το «reminiscence bump»: γιατί τα τραγούδια της εφηβείας σε διαλύουν

Αν υπάρχει μια ηλικία που «γράφει» μέσα σου σαν τατουάζ, είναι η εφηβεία και τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης.

Οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ότι οι άνθρωποι θυμούνται πιο έντονα πράγματα από περίπου τα 10 έως τα 30. Αυτό το φαινόμενο έχει όνομα και λέγεται «reminiscence bump», δηλαδή μια περίοδος ζωής όπου οι αναμνήσεις σχηματίζονται πιο δυνατά.

Και ξέρεις γιατί; Γιατί τότε συμβαίνουν τα πρώτα «μεγάλα». Πρώτοι έρωτες, πρώτες φιλίες που μοιάζουν αιώνιες, πρώτες απογοητεύσεις, πρώτες νίκες, πρώτες φορές που καταλαβαίνεις ποια είσαι. Αν ένα τραγούδι έπαιζε τότε, δεν γίνεται να είναι απλώς τραγούδι. Γίνεται χρονομηχανή.

Unsplash

Γιατί ένα τραγούδι σε κάνει να θυμάσαι μέχρι και λεπτομέρειες που δεν ήξερες ότι υπάρχουν

Έχεις νιώσει ποτέ να θυμάσαι πράγματα που δεν ήξερες ότι θυμάσαι; Ένα δωμάτιο, ένα φως, μια μπλούζα, ένα βλέμμα.

Αυτό συμβαίνει γιατί η μουσική μπορεί να ενεργοποιήσει τη λεγόμενη επεισοδιακή μνήμη, δηλαδή τη μνήμη των προσωπικών σου εμπειριών. Όχι γενικά γεγονότα, αλλά το «ήμουν εκεί».

Και επειδή η μουσική έχει ροή στον χρόνο, σαν να σε κουβαλάει από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο, ο εγκέφαλος ακολουθεί αυτή τη ροή και «κολλάει» πάνω της σκηνές.

Σαν να σου λέει: «θυμήσου, εδώ ήταν που ένιωσες έτσι».

Η μουσική ως «ασφαλές καταφύγιο» για τον εγκέφαλο

Υπάρχει και κάτι ακόμη, πιο τρυφερό. Η μουσική δεν είναι μόνο μνήμη. Είναι και ρύθμιση. Σε ηρεμεί, σε ανεβάζει, σε παρηγορεί, σε κρατάει. Για τον εγκέφαλο, ένα αγαπημένο τραγούδι είναι κάτι γνώριμο. Και το γνώριμο είναι ασφάλεια.

Γι’ αυτό σε δύσκολες περιόδους μπορεί να πιάνεις τον εαυτό σου να ακούει τα ίδια και τα ίδια. Όχι επειδή δεν έχεις γούστο. Αλλά επειδή το νευρικό σου σύστημα ζητάει κάτι που ξέρει ότι «δουλεύει». Κάτι που σου λέει: «έχεις ξαναπεράσει από εδώ και τα κατάφερες».

Γιατί μερικές φορές ένα τραγούδι σε πονάει, ενώ δεν θα έπρεπε

Υπάρχουν τραγούδια που είναι σαν άνθρωποι. Δεν μπορείς να τα ακούσεις ψύχραιμα. Μπορεί να έχουν συνδεθεί με κάτι που δεν έκλεισε σωστά. Με μια απώλεια. Με μια σχέση που δεν ειπώθηκε όπως έπρεπε. Με μια εκδοχή σου που τώρα σου φαίνεται μακρινή.

Και επειδή η μουσική παρακάμπτει τις άμυνές σου, δεν σε ρωτάει αν είσαι έτοιμη. Σου φέρνει την ανάμνηση όπως είναι. Αν σου έχει συμβεί να κλείσεις το τραγούδι απότομα, να αλλάξεις σταθμό ή να πεις «όχι τώρα», δεν είναι υπερβολή. Είναι αυτοπροστασία.

Μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη μουσική για να «φτιάξεις» καλύτερες αναμνήσεις; Ναι. Και αυτό είναι το πιο ωραίο κομμάτι.

Η μουσική δεν είναι μόνο κάτι που σου συμβαίνει. Είναι και κάτι που μπορείς να διαλέξεις. Μπορείς να δώσεις σε μια περίοδο της ζωής σου το δικό της soundtrack, επίτηδες. Να βάλεις ένα τραγούδι όταν κάνεις κάτι που θέλεις να θυμάσαι.

Όχι για να το κάνεις «τέλειο». Αλλά για να το κάνεις δικό σου. Και κάποια μέρα, όταν θα το ξανακούσεις, μπορεί να μην θυμηθείς μόνο τι έγινε. Μπορεί να θυμηθείς ότι ήσουν εκεί. Ότι ζούσες. Ότι προχωρούσες. Ίσως τελικά γι’ αυτό αγαπάμε τόσο τη μουσική. Γιατί δεν είναι μόνο ήχος. Είναι μνήμη με καρδιά.

Ένα τραγούδι μπορεί να σε πάει πίσω σε μια εκδοχή σου που δεν υπάρχει πια, αλλά κάπου μέσα σου συνεχίζει να αναπνέει. Μπορεί να σου θυμίσει ποια ήσουν όταν δεν φοβόσουν τόσο, όταν ο κόσμος ήταν πιο μεγάλος, όταν τα πράγματα πονούσαν αλλιώς.

Και μπορεί, με έναν περίεργο τρόπο, να σε βοηθήσει να συμφιλιωθείς με το τώρα. Γιατί όταν μια μελωδία σε γυρίζει πίσω, δεν σε γυρίζει για να μείνεις εκεί. Σε γυρίζει για να θυμηθείς ότι όλα αυτά που έζησες σε έφεραν εδώ.

Και αυτό, όσο κι αν ακούγεται απλό, είναι ένα μικρό θαύμα που χωράει σε τρία λεπτά.

Διαβάστε ακόμα

Γιατί το άδειο inbox μας κάνει να νιώθουμε ότι «τακτοποιήσαμε» τη ζωή μας

Solo Travel για γυναίκες: Γιατί αξίζει να ταξιδέψεις μόνη σου τουλάχιστον μια φορά

Κριτική χωρίς άγχος: Τρόποι να την αξιοποιείς χωρίς να σε καταρρακώνει