«Μπορώ να ξεσπάσω λίγο;». Είναι ένα μήνυμα που στέλνεται τόσο συχνά στα ομαδικά chats, ώστε έχει σχεδόν γίνει τελετουργία. Μια σύγχρονη «άδεια» για συναισθηματική εκτόνωση. Είτε πρόκειται για εκνευρισμό με έναν σύντροφο, σύγχυση σχετικά με μια φιλία, δράμα στη δουλειά ή απλώς το βάρος μιας αγχωτικής σκέψης, η διαδικασία είναι σχεδόν πάντα η ίδια: κάποιος στέλνει ένα μήνυμα στην ομαδική συνομιλία, εμφανίζονται οι ενδείξεις ότι οι άλλοι πληκτρολογούν, καταφθάνουν σωρηδόν οι αντιδράσεις και μέσα σε λίγα λεπτά έρχεται η επιβεβαίωση.
Η συναισθηματική συναλλαγή είναι άμεση. Το βάρος φεύγει. Η επιβεβαίωση έρχεται.
Για πολλές γυναίκες, το ομαδικό chat έχει γίνει αθόρυβα αυτό που κάποτε ήταν το ημερολόγιο: ο βασικός χώρος όπου επεξεργάζονται τα συναισθήματά τους, διαμορφώνουν την ταυτότητά τους και αφηγούνται τη ζωή τους σε πραγματικό χρόνο. Σε αντίθεση όμως με το ημερολόγιο, που απαιτεί μοναχικότητα και ενδοσκόπηση, το ομαδικό chat μετατρέπει την επεξεργασία των συναισθημάτων σε κάτι συλλογικό, αντιδραστικό και διαρκώς επιβεβαιωμένο από τους άλλους.
Και, με πολλούς τρόπους, αυτό αλλάζει όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον εαυτό μας.
Ημερολόγιο vs. Ομαδικό chat
Πριν τα κινητά γίνουν προέκταση του εαυτού μας, πολλοί από εμάς κρατούσαμε ημερολόγιο. Εκείνο το μικρό ή μεγάλο τετράδιο που είχε και λουκέτο όπου καταγράφαμε όσα θέλαμε να βουν από μέσα μας.
Αυτό που έκανε τα ημερολόγια τόσο ισχυρά ήταν η ιδιωτικότητά τους. Το γράψιμο σε ανάγκαζε να αναστοχαστείς. Ακόμη κι όταν περιέγραφες κάτι δραματικό, υπήρχε ένα αναπόφευκτο στοιχείο αυτοεξέτασης. Δεν κατέγραφες απλώς γεγονότα· διαμόρφωνες μια αφήγηση, αποφάσιζες τι είχε σημασία, αναπαριστούσες τη δική σου συμπεριφορά μπροστά στα μάτια σου και έδινες σε ένα γεγονός τη δική σου, οριστική μορφή μέσα στις σελίδες του ημερολογίου.
Το ημερολόγιο ήταν χαοτικό, συναισθηματικό και συχνά παράλογο, αλλά παρέμενε βαθιά προσωπικό. Υπήρχε χωρίς τη συμμετοχή κάποιου κοινού.
Κάπου ανάμεσα στην εφηβεία και την ενηλικίωση, όμως, αυτή η τελετουργία εξαφανίστηκε. Το ημερολόγιο αντικαταστάθηκε από το κινητό και, τελικά, από το ομαδικό chat.
Καθώς η τεχνολογία εξελισσόταν, εξελίσσονταν και οι συναισθηματικές μας συνήθειες. Τα προβλήματά μας έγιναν πιο σύνθετα, η ζωή μας κινείται πιο γρήγορα και η ανάγκη μας για υποστήριξη έγινε άμεση. Το ομαδικό chat απάντησε τέλεια σε αυτή την ανάγκη. Αντί να καθόμαστε μόνοι με τις σκέψεις μας, μπορούμε να τις επεξεργαζόμαστε συλλογικά και σε πραγματικό χρόνο.
Αυτή η αλλαγή άλλαξε θεμελιωδώς και την ίδια τη φύση της συναισθηματικής επεξεργασίας.
Περάσαμε από τον προσωπικό αναστοχασμό στη συλλογική ερμηνεία. Από τον εσωτερικό διάλογο στην άμεση ανατροφοδότηση.
Από το να ρωτάμε τον εαυτό μας πώς νιώθουμε, στο να ζητάμε από μια ομάδα ανθρώπων να μας βοηθήσει να αποφασίσουμε πώς νιώθουμε.
Freepik
Η «ψηφιακή ρύθμιση των συναισθημάτων» και το τίμημά της
Η άνοδος των ομαδικών chats αντικατοπτρίζει την άνοδο της αμεσότητας σε κάθε άλλη πτυχή της σύγχρονης ζωής. Παρακολουθούμε ψυχαγωγία σε streaming αμέσως, παραγγέλνουμε φαγητό αμέσως και λαμβάνουμε πληροφορίες αμέσως, οπότε είναι φυσικό η συναισθηματική επιβεβαίωση να αρχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.
Καθώς η ψηφιακή επικοινωνία γίνεται όλο και πιο γρήγορη και διαρκής, το ίδιο συμβαίνει και με τη συναισθηματική μας ζωή: στρεφόμαστε στις συσκευές μας όχι μόνο για να μοιραστούμε εμπειρίες, αλλά και για να αναζητήσουμε παρηγοριά, επιβεβαίωση και μια διαφορετική οπτική σε πραγματικό χρόνο.
Οι ερευνητές έχουν αρχίσει να περιγράφουν αυτή την αλλαγή ως «ψηφιακή ρύθμιση των συναισθημάτων» (digital emotion regulation), έναν τομέα που εξετάζει πώς η τεχνολογία έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται και ανταποκρίνονται στα συναισθήματά τους. Σε μια μελέτη του 2020 σχετικά με αυτή την αλλαγή, ψυχολόγοι υποστήριξαν ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο την τεχνολογία όχι απλώς για να επικοινωνούν, αλλά για να διαχειρίζονται και να διαμορφώνουν ενεργά τις συναισθηματικές τους εμπειρίες.
Δεν περιμένουμε πλέον να επεξεργαστούμε μια εμπειρία προτού τη μοιραστούμε. Τη μοιραζόμαστε ενώ ακόμη εκτυλίσσεται.
Ένα φωνητικό μήνυμα που ηχογραφείται ενώ κλαίμε μέσα στο αυτοκίνητο. Ένα screenshot που στέλνεται λίγα δευτερόλεπτα μετά από μια ανταλλαγή μηνυμάτων.
Και αυτή η αλλαγή έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τα συναισθήματά μας. Αντί να καθόμαστε με ένα συναίσθημα προτού αποφασίσουμε τι σημαίνει, συχνά προσκαλούμε αμέσως τους άλλους στη διαδικασία. Το ομαδικό chat έχει γίνει ένα ζωντανό κέντρο συναισθηματικής επεξεργασίας, όπου οι σκέψεις μπορούν να μοιράζονται προτού ακόμη διαμορφωθούν πλήρως.
Στην καλύτερη εκδοχή του, αυτό δημιουργεί σύνδεση. Το ομαδικό chat προσφέρει διαφορετική οπτική, υποστήριξη και την υπενθύμιση ότι δεν είμαστε μόνοι. Οι αντιδράσεις, οι απαντήσεις και οι απόψεις φτάνουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, προσφέροντας μια αίσθηση παρηγοριάς και επιβεβαίωσης που ένα ημερολόγιο δεν θα μπορούσε ποτέ να προσφέρει.
Υπάρχει όμως και ένα τίμημα. Όταν επεξεργαζόμαστε τα συναισθήματά μας μέσα από τις αντιδράσεις των άλλων προτού τα κατανοήσουμε εμείς οι ίδιοι, μπορεί να αρχίσουμε να αναζητούμε τη διαύγεια προς τα έξω αντί να στρεφόμαστε προς τα μέσα για αναστοχασμό. Η επιβεβαίωση μπορεί να μας βοηθήσει να νιώσουμε ότι μας βλέπουν και μας καταλαβαίνουν, αλλά μπορεί επίσης να μετατοπίσει την εστίαση από την κατανόηση ενός συναισθήματος στην επιβεβαίωσή του. Το συναίσθημα μπορεί να αναγνωρίζεται, αλλά όχι πάντα να επεξεργάζεται πλήρως, επειδή η απάντηση έρχεται πριν από τον αναστοχασμό.
Ψυχολόγοι, όπως η Amanda Rose, έχουν μελετήσει αυτή τη δυναμική μέσα από την έννοια του «co-rumination», δηλαδή την τάση να συζητάμε και να επανεξετάζουμε επανειλημμένα τα προβλήματά μας μαζί με άλλους, κάνοντας υποθέσεις γι’ αυτά και εστιάζοντας στα αρνητικά συναισθήματα. Οι έρευνες δείχνουν ότι, ενώ το co-rumination μπορεί να ενισχύσει τις φιλίες και να δημιουργήσει αισθήματα εγγύτητας, μπορεί επίσης να κρατήσει τους ανθρώπους επικεντρωμένους στο πρόβλημα αντί να τους βοηθήσει να το ξεπεράσουν.
Και αυτό είναι που κάνει τα ομαδικά chats τόσο ιδιαίτερα ισχυρά: δεν καταγράφουν απλώς τα συναισθήματά μας, μπορούν να διαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο τα ερμηνεύουμε.
Σε αντίθεση με τα ημερολόγια, που απαιτούν σιωπή και υπομονή, τα ομαδικά chats δημιουργούν έναν διαρκή κύκλο ανατροφοδότησης. Στην καλύτερη περίπτωση, αυτοί οι χώροι μπορούν να είναι βαθιά υποστηρικτικοί. Οι γυναίκες συχνά στρέφονται σε άλλες γυναίκες που έχουν παρόμοιες εμπειρίες ζωής: απογοητεύσεις από τα ραντεβού, σεξισμό στον χώρο εργασίας, δυναμικές στις φιλίες, επαγγελματική εξουθένωση και μοναξιά. Υπάρχει ανακούφιση στο να σε καταλαβαίνουν χωρίς να χρειάζεται να εξηγείς τα πάντα.
Όμως η ίδια αυτή αμεσότητα μπορεί επίσης να θολώσει τα όρια ανάμεσα στην επεξεργασία ενός συναισθήματος και στην «παράστασή» του. Ψυχολόγοι όπως η Rose υποστηρίζουν ότι, όταν η εκτενής συζήτηση των προβλημάτων με άλλους γίνεται ο βασικός τρόπος με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε, μπορεί να ενισχύσει τα αρνητικά συναισθήματα.
Τα συναισθήματα δεν υπάρχουν πλέον ιδιωτικά προτού βγουν στον κόσμο. Υποβάλλονται σε συλλογική «επεξεργασία» σε πραγματικό χρόνο.
Η αδιάκοπη επιβεβαίωση μπορει΄ να γίνει εξάρτηση
Υπάρχει λόγος που τα ομαδικά chats μοιάζουν απαραίτητα.
Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από μοναξιά και αποσύνδεση, προσφέρουν αμεσότητα, συντροφικότητα και προσβασιμότητα. Γυναίκες που χωρίζονται από διαφορετικές πόλεις, καριέρες, σχέσεις και ζώνες ώρας μπορούν και πάλι να βιώνουν καθημερινή συναισθηματική εγγύτητα μέσα από μια οθόνη. Το ομαδικό chat γίνεται η απόδειξη ότι κάποιος είναι πάντα εκεί.
Freepik
Δημιουργεί επίσης κάτι που πολλές γυναίκες λαχταρούν βαθιά: την κοινή εμπειρία. Ορισμένες συναισθηματικές πραγματικότητες — η κόπωση από τα ραντεβού, η θλίψη για μια φιλία που τελείωσε, οι δυναμικές στον χώρο εργασίας, οι ανησυχίες για την ασφάλεια — συχνά μοιάζουν λιγότερο μοναχικές όταν εκφράζονται ανοιχτά ανάμεσα σε γυναίκες που τις κατανοούν εκ των προτέρων.
Όμως η διαρκής συλλογική επεξεργασία έχει και συνέπειες. Ενώ το μοίρασμα των συναισθημάτων μπορεί να δημιουργεί σύνδεση, οι ψυχολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην επεξεργασία μιας εμπειρίας και στην επανειλημμένη επιστροφή σε αυτήν.
Το ημερολόγιο ρωτούσε: «Τι νιώθω πραγματικά;». Το ομαδικό chat συχνά ρωτά: «Παιδιά, πιστεύετε ότι έχω δίκιο σε αυτή την περίπτωση;». Η διαφορά έχει σημασία.
Γιατί, ενώ η υποστήριξη είναι υγιής, η αδιάκοπη επιβεβαίωση μπορεί να μετατραπεί από μόνη της σε μια μορφή εξάρτησης. Η ψηφιακή ρύθμιση των συναισθημάτων μπορεί να προσφέρει πραγματικά οφέλη, βοηθώντας τους ανθρώπους να νιώθουν ότι υποστηρίζονται και ότι γίνονται κατανοητοί. Όταν όμως η επιβεβαίωση γίνεται το πρώτο βήμα για την επεξεργασία κάθε συναισθήματος, μπορεί να αρχίσουμε να βασιζόμαστε στην εξωτερική επιβεβαίωση προτού αναπτύξουμε τη δική μας κατανόηση για το τι νιώθουμε.
Η παρηγοριά έρχεται αμέσως, αλλά ο αναστοχασμός μπορεί να έρθει αργότερα — ή μερικές φορές να μην έρθει καθόλου.
Μερικές φορές το chat γίνεται λιγότερο ένας τρόπος κατανόησης των συναισθημάτων και περισσότερο ένας τρόπος ενίσχυσής τους. Το ξέσπασμα αντικαθιστά τον αναστοχασμό. Οι αντιδράσεις αντικαθιστούν τη λύση.
Οι ψυχολόγοι συχνά διαχωρίζουν την αναζήτηση υποστήριξης από την αναζήτηση επιβεβαίωσης. Ενώ η υποστήριξη μπορεί να μας βοηθήσει να νιώσουμε ότι μας καταλαβαίνουν και ότι συνδεόμαστε με τους άλλους, η εξάρτηση από την εξωτερική επιβεβαίωση για να αποφασίσουμε αν τα συναισθήματά μας είναι «σωστά» μπορεί να δυσκολέψει την ανάπτυξη εμπιστοσύνης στη δική μας συναισθηματική κρίση.
Και επειδή οι συζητήσεις εξελίσσονται τόσο γρήγορα, τα συναισθήματα μπορεί να παραμένουν μετέωρα αντί να επεξεργάζονται πλήρως. Μια στιγμή έντονης δυσφορίας μπορεί γρήγορα να αντικατασταθεί από την ιστορία κάποιου άλλου, μια νέα κρίση, ένα άλλο screenshot, έναν ακόμη συναισθηματικό φαύλο κύκλο.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράξενο παράδοξο: είμαστε πιο συνδεδεμένοι συναισθηματικά από ποτέ, αλλά συχνά λιγότερο ικανοί να μείνουμε μόνοι με τις δικές μας σκέψεις.
Το ομαδικό chat αντικατοπτρίζει αυτό το παράδοξο: μας προσφέρει κοινότητα και συναισθηματική υποστήριξη, αλλά μπορεί επίσης να μειώσει εκείνες τις στιγμές μοναχικότητας κατά τις οποίες κατανοούμε και επεξεργαζόμαστε τις δικές μας εμπειρίες.
