Υπάρχουν πολλά πράγματα που κληρονομούμε από τους γονείς μας και, όπως συμβαίνει συνήθως, παίρνουμε και τα θετικά και τα αρνητικά. Κληρονομούμε την εμφάνισή τους, ίσως ακόμη και τη φωνή τους, αυτά όμως είναι θέμα γενετικής.
Τι γίνεται, όμως, με όσα μας μεταδίδουν μέσα από τον τρόπο που μας μεγαλώνουν; Αν είστε άνθρωπος που αγχώνεται εύκολα, ίσως αξίζει να αναρωτηθείτε αν ο τρόπος ανατροφής των γονιών σας έπαιξε κάποιον ρόλο. Κανείς δεν ξυπνά το πρωί με σκοπό να μεταφέρει το άγχος του στα παιδιά του, όμως οι επιστημονικές έρευνες είναι αρκετά σαφείς.
Αυτό το άρθρο δεν έχει στόχο να κατηγορήσει τους γονείς. Στόχος του είναι να αναδείξει ένα πολύ συνηθισμένο στυλ ανατροφής, το οποίο πολλοί αγχώδεις ενήλικες δεν είχαν καν συνειδητοποιήσει ότι βίωσαν ως παιδιά, ώστε η επόμενη γενιά να έχει την ευκαιρία να μεγαλώσει διαφορετικά.
Η υπερπροστατευτική ανατροφή συνδέεται με περισσότερο άγχος στα παιδιά
Μια μελέτη του 2015 παρακολούθησε 900 ζεύγη μονοζυγωτικών και διζυγωτικών διδύμων που είχαν αποκτήσει παιδιά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά έμοιαζαν περισσότερο στους ίδιους τους γονείς τους παρά στους δίδυμους αδελφούς ή αδελφές των γονιών τους.
Για να εξετάσουν αν το άγχος δεν οφείλεται αποκλειστικά στη γενετική, συνέκριναν τα επίπεδα άγχους των διδύμων με εκείνα των παιδιών τους.
Θεωρητικά, ένα παιδί θα έπρεπε να έχει παρόμοια επίπεδα άγχους τόσο με τον πατέρα του όσο και με τον πανομοιότυπο δίδυμο αδελφό του πατέρα του, αφού μοιράζεται το ίδιο ποσοστό γενετικού υλικού και με τους δύο.
Ωστόσο, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά έμοιαζαν περισσότερο στους ίδιους τους γονείς τους παρά στους δίδυμους συγγενείς τους. Ο λόγος είναι ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται πότε οι γονείς τους ανησυχούν και σταδιακά υιοθετούν την ίδια συμπεριφορά.
Photo by charlesdeluvio on Unsplash
Υπάρχουν και άλλοι τρόποι με τους οποίους το άγχος μπορεί να μεταδοθεί από γονέα σε παιδί
Τα παιδιά μπορούν να αντιληφθούν τους φόβους και τις ανησυχίες των γονιών τους παρατηρώντας τη συμπεριφορά τους ή ακούγοντας όσα λένε. Με τον καιρό, αρχίζουν να υιοθετούν και τα ίδια αυτές τις ανησυχίες.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι αυτό που η μελέτη ονομάζει «αρνητικές γονεϊκές συμπεριφορές». Πρόκειται για περιπτώσεις όπου ο γονέας αποκρύπτει ή προστατεύει υπερβολικά το παιδί από καταστάσεις που ο ίδιος φοβάται.
Από την άλλη πλευρά, οι γονείς μπορεί να αφήσουν το ήδη υπάρχον άγχος του παιδιού —όπως ο φόβος για τα ύψη ή για τον οδοντίατρο— να επηρεάσει τις αποφάσεις τους, επιτρέποντάς του να αποφεύγει αυτές τις εμπειρίες. Έτσι, όμως, το παιδί δεν έχει ποτέ την ευκαιρία να ξεπεράσει τους φόβους του, εξηγεί η συν-συγγραφέας της μελέτης, Θάιλα Έλεϊ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, το άγχος του παιδιού μπορεί να εντείνει και το άγχος του ίδιου του γονέα.
Η υπερπροστασία κάνει συχνά περισσότερο κακό παρά καλό
Μια μελέτη του 2018 παρακολούθησε 422 παιδιά για οκτώ χρόνια και διαπίστωσε ότι η υπερβολικά ελεγκτική συμπεριφορά των γονέων όταν τα παιδιά ήταν δύο ετών προέβλεπε δυσκολότερη συναισθηματική ρύθμιση στην ηλικία των πέντε ετών, αλλά και περισσότερα προβλήματα στην προσαρμογή στο σχολείο και στις κοινωνικές σχέσεις μέχρι την ηλικία των δέκα.
Τα παιδιά που δεν έχουν ποτέ την ευκαιρία να δυσκολευτούν δεν μαθαίνουν ουσιαστικά πώς να διαχειρίζονται τις δυσκολίες.
Η ψυχολόγος Δρ. Alicia H. Clark εξηγεί: «Τα παιδιά είναι εξαιρετικά ικανά να αντιλαμβάνονται τις μη λεκτικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα των γονιών τους. Όταν οι γονείς δίνουν το παράδειγμα υγιών τρόπων διαχείρισης του άγχους, της ανησυχίας και του στρες, όχι μόνο βοηθούν τον εαυτό τους, αλλά προσφέρουν και στους εφήβους πολύτιμες δεξιότητες που μπορεί να επιλέξουν να δοκιμάσουν και οι ίδιοι».
Photo by Nienke Burgers on Unsplash
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς αντί για την υπερπροστασία;
«Το σωστό είναι να δίνουμε στο παιδί ευκαιρίες να αντιμετωπίζει προκλήσεις και να αναλαμβάνει καθήκοντα που ταιριάζουν στην ηλικία του και στο επίπεδο του φόβου του», εξηγεί η Έλεϊ.
«Έτσι, έχει την ευκαιρία να διαπιστώσει ότι τελικά μπορεί να τα καταφέρει σε αυτή την κατάσταση».
Η κλινική ψυχολόγος Erica Wollerman περιγράφει τον βαθύτερο φόβο που κρύβεται πίσω από την αγχώδη γονεϊκότητα: «Όταν το παρακάνουμε, στην πραγματικότητα μεταδίδουμε στα παιδιά τους κρυφούς φόβους και το άγχος που μας οδηγούν στο να κάνουμε τα πάντα αντί για εκείνα. Αυτό που τελικά τους λέμε είναι ότι δεν πιστεύουμε πως μπορούν να τα καταφέρουν μόνα τους. Ότι δεν πιστεύουμε πως θα είναι καλά».
Αυτή είναι μία από εκείνες τις αλήθειες της γονεϊκότητας που αρχικά μοιάζουν αποθαρρυντικές, αλλά στη συνέχεια γεννούν ελπίδα. Δεν χρειάζεται να είστε ένας απόλυτα ήρεμος γονέας για να μεγαλώσετε ένα παιδί με λιγότερο άγχος. Αρκεί να είστε πρόθυμοι να δουλέψετε πάνω στο δικό σας άγχος, ανοιχτά και με ειλικρίνεια, ώστε το παιδί σας να μπορεί να βλέπει πώς το διαχειρίζεστε.
Διαβάστε ακόμα:
Το καλοκαιρινό ritual που κάθε οικογένεια αξίζει να αποκτήσει
