Κάθε 14 Φεβρουαρίου ο κόσμος γεμίζει κόκκινες καρδιές, λουλούδια, σοκολάτες και υποσχέσεις αγάπης. Όμως η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου δεν ξεκίνησε ως γιορτή του ρομαντικού έρωτα. Η διαδρομή της μέσα στους αιώνες είναι γεμάτη θρύλους, παγανιστικές τελετές, εκτελέσεις, ποιήματα και -πολύ αργότερα- εμπορικές καμπάνιες.
Αν τη δούμε πιο προσεκτικά, θα διαπιστώσουμε ότι η ιστορία της είναι πολύ πιο σύνθετη από ένα απλό «γιορτάζουμε τον έρωτα».
Freepik
Από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στον θρύλο
Η πιο γνωστή αφήγηση μάς μεταφέρει στον 3ο αιώνα μ.Χ., στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με τον θρύλο, ο αυτοκράτορας Κλαύδιος Β΄ πίστευε ότι οι ανύπαντροι άνδρες ήταν πιο αποτελεσματικοί στρατιώτες και απαγόρευσε τους γάμους για τους νέους.
Ένας ιερέας, ο Βαλεντίνος, φέρεται να αγνόησε τη διαταγή και να τελούσε κρυφούς γάμους για ερωτευμένα ζευγάρια. Όταν αποκαλύφθηκε, φυλακίστηκε και τελικά εκτελέστηκε στις 14 Φεβρουαρίου. Ο θρύλος λέει πως πριν από τον θάνατό του έστειλε ένα γράμμα που υπέγραψε «από τον Βαλεντίνο σου».
Είναι δύσκολο να ξεχωρίσουμε τον μύθο από την ιστορία, καθώς υπήρξαν περισσότεροι από ένας μάρτυρες με το όνομα Βαλεντίνος. Όμως η ημερομηνία της 14ης Φεβρουαρίου καθιερώθηκε ως ημέρα μνήμης ενός Αγίου, όχι ως γιορτή ερωτευμένων.
Freepik
Τα Λουπερκάλια: Η πιο άγρια αρχή
Πριν ακόμη καθιερωθεί ο Άγιος Βαλεντίνος, οι Ρωμαίοι γιόρταζαν στα μέσα Φεβρουαρίου τα Λουπερκάλια μια παγανιστική γιορτή αφιερωμένη στη γονιμότητα και την αναγέννηση της φύσης.
Οι τελετές περιλάμβαναν συμβολικές πράξεις «κάθαρσης» και ανανέωσης, ενώ η εποχή σηματοδοτούσε τη μετάβαση προς την άνοιξη. Καμία σχέση με ρομαντικά δείπνα και καρδούλες — η ατμόσφαιρα ήταν πιο ωμή, πιο τελετουργική και λιγότερο… ποιητική.
Με την εξάπλωση του Χριστιανισμού, πολλές παγανιστικές γιορτές «μεταμορφώθηκαν» σε χριστιανικές εορτές. Η 14η Φεβρουαρίου φαίνεται πως εντάχθηκε σε αυτή τη διαδικασία μετάβασης.
Πώς συνδέθηκε τελικά με τον έρωτα
Η ρομαντική διάσταση της ημέρας άρχισε να διαμορφώνεται αιώνες αργότερα, στον Μεσαίωνα. Στην Αγγλία και τη Γαλλία υπήρχε η πεποίθηση ότι τα πουλιά διαλέγουν ταίρι γύρω στα μέσα Φεβρουαρίου.
Ποιητές όπως ο Τζέφρι Τσώσερ συνέδεσαν αυτή την ιδέα με την 14η Φεβρουαρίου, δημιουργώντας έναν λογοτεχνικό συσχετισμό ανάμεσα στην ημέρα και τον έρωτα. Από εκεί και πέρα, η φαντασία έκανε τα υπόλοιπα.
Σταδιακά, οι άνθρωποι άρχισαν να ανταλλάσσουν ερωτικά σημειώματα. Τον 18ο αιώνα στην Αγγλία, η συνήθεια να γράφονται χειρόγραφες «valentines» έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής. Τον 19ο αιώνα, με την ανάπτυξη της τυπογραφίας και της μαζικής παραγωγής, οι έτοιμες κάρτες κατέκλυσαν την αγορά.
Η ημέρα πέρασε από τον μύθο στην ποίηση και από εκεί στο εμπόριο.
Freepik
Από παράδοση σε παγκόσμιο brand
Στον 20ό αιώνα, η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου εξελίχθηκε σε παγκόσμιο φαινόμενο. Εταιρείες σοκολάτας, κοσμηματοπωλεία και ανθοπωλεία επένδυσαν σε μια γιορτή που ταίριαζε απόλυτα στη γλώσσα του δώρου.
Οι καρδιές, τα κόκκινα τριαντάφυλλα και οι ρομαντικές χειρονομίες έγιναν σύμβολα της ημέρας. Σε ορισμένες χώρες, η γιορτή απέκτησε και ιδιαίτερα έθιμα, όπως η ανταλλαγή σοκολάτας στην Ιαπωνία ή η «Ημέρα των Singles» που εμφανίστηκε ως αντιστάθμισμα.
Όμως όσο εμπορική κι αν έγινε, ο πυρήνας της παραμένει η ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση.
Τελικά, τι γιορτάζουμε;
Από τις παγανιστικές τελετές γονιμότητας, στους θρύλους ενός μάρτυρα και από τα μεσαιωνικά ποιήματα στις βιτρίνες γεμάτες καρδιές, η 14η Φεβρουαρίου έχει διανύσει μακρύ δρόμο.
Ίσως τελικά η Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου να μην αφορά μόνο τον ρομαντισμό. Ίσως να είναι μια υπενθύμιση ότι, σε κάθε εποχή και με διαφορετικό τρόπο, οι άνθρωποι αναζητούν το ίδιο πράγμα:
να αγαπήσουν και να αγαπηθούν.
Διαβάστε ακόμα
Άγιος Βαλεντίνος: Στη Βραζιλία τον γιορτάζουν τον Ιούνιο και δεν είναι δύσκολο να μαντέψετε γιατί
Άγιος Βαλεντίνος: Κι όμως το 46% του κόσμου ΔΕΝ φιλιέται
Ονομάστε μια κατσαρίδα με το όνομα του πρώην σας και νιώστε αμέσως καλύτερα
